Hongaars bureau passeert aanklagers

Hongarije werkt aan een nieuw bureau voor vermogensherstel dat gegevens kan opeisen, dossiers kan inzien, boetes kan opleggen bij tegenwerking en bepaalde zaken kan overnemen van gewone aanklagers, melden HVG en Portfolio. Daarmee kan Boedapest Brussel laten zien dat het iets doet aan corruptierisico's. Tegelijk kan de constructie zelf een nieuw rechtsstaatprobleem worden, nog voordat bevroren EU-geld vrijkomt.

De macht zit in de combinatie

Het voorgestelde Nationale Bureau voor Vermogensherstel en Bescherming, de NVVH, krijgt een brede toegang tot publiek geld. Volgens Telex zou het centrale begrotingsorganen, gemeenten, staatsgesteunde instellingen, publiek gefinancierde bedrijven en EU-projecten kunnen onderzoeken.

Die reikwijdte stopt niet bij overheidsdossiers. Een pre-strafrechtelijke eenheid kan bankrekeningen, registers en officiële documenten controleren, met hulp van politie, aanklagers en de Hongaarse belastingdienst NAV, schrijft Telex. Daar zit de kern van het voorstel: het bureau koppelt gegevens over overheidsuitgaven aan private geldstromen.

Voor die opzet bestaat een praktisch argument. De conflicten tussen Hongarije en de EU draaien al jaren om aanbestedingen, eigendomsstructuren, publiek bezit en zwakke handhaving. Volgens Portfolio kan de NVVH onder het ontwerp geldstromen, contracten en eigendomsbanden in kaart brengen, ook rond bezittingen die verband houden met de Hongaarse centrale bank en instellingen die met betrokkenheid van die centrale bank zijn opgezet. Als geld via lagen van bedrijven of stichtingen is verplaatst, komt een gewone audit vaak pas in beeld wanneer het spoor al koud is.

Het risico komt uit dezelfde machine. HVG meldt dat het bureau onderzoeken kan starten voordat er sprake is van een strafrechtelijke verdenking. Wordt de zaak strafrechtelijk, dan kan de NVVH haar overnemen van gewone aanklagers; die houden volgens het ontwerp geen parallelle rol en kunnen de zaak vóór de aanklacht niet terughalen. Daarmee schuift de NVVH voorbij de rol van waakhond. Het wordt een onderzoeks- en vervolgingskanaal met ongewoon geconcentreerde bevoegdheden.

Wie dat kanaal controleert, is dus bepalend. Het parlement zou de president en vicepresidenten van het bureau met een tweederdemeerderheid kiezen voor termijnen van zes jaar, zonder mogelijkheid tot herbenoeming, schrijft Portfolio. Formeel zet dat het bureau op afstand van de dagelijkse regering. In een parlement waar supermeerderheden instituties jarenlang kunnen vastzetten, maken de eerste benoemingen het verschil.

Brussel houdt de poort nog steeds dicht

Op basis van de beschikbare stukken lijkt de NVVH geen expliciete EU-voorwaarde te zijn. De waarde voor Boedapest ligt ergens anders: de regering kan stellen dat zij echte capaciteit opbouwt om vermogens terug te halen en publiek geld te beschermen.

EU-geld gaat alleen niet stromen omdat er een nieuw bureau bestaat. De Commissie heeft het herziene Hongaarse herstelplan goedgekeurd, maar goedkeuring door de Raad en resterende "super milestones" staan nog tussen Boedapest en betalingen uit de RRF, het EU-herstelfonds van na de pandemie, meldde Euronews. Een briefing van het Europees Parlement stelt dat Hongarije nog geen betalingsverzoeken had ingediend omdat rechtsstatelijke mijlpalen onvervuld bleven, en dat wetswijzigingen, mijlpaalvervulling, betalingsverzoeken en uiteindelijke betalingen elk achter aparte poorten zitten in het tijdschema.

Daarmee krijgt het voorstel zijn Europese betekenis. Hongarije test of Brussel nieuwe handhavingscapaciteit beloont, of eerst wil weten wie die capaciteit aanstuurt. In de beschrijving van Reuters draait het huidige pakket om vermogensverklaringen, waarborgen bij aanbestedingen, transparantie over eigendom, stichtingen van openbaar belang en de Integriteitsautoriteit, het Hongaarse anti-corruptieorgaan richting de EU. De NVVH alleen is dus niet de knop waarmee geld in Brussel wordt vrijgegeven.

Het precedent reist mee

Voor de Commissie is de toets lastiger dan vaststellen of Hongarije weer een instelling heeft opgericht. Zij moet beoordelen of het bureau onder duidelijke regels werkt: hoe zaken worden geselecteerd, hoe rechters huiszoekingen en boetes toetsen, en hoe gewone aanklagers een overname kunnen aanvechten. Academische analyse van de Hongaarse RRF-voorwaarden laat zien dat de Brusselse waarborgen al anti-corruptie, aanbestedingen, rechtbanken, audits en de bescherming van EU-geld omvatten, niet één vlaggenschipinstelling alleen.

Andere regeringen zullen met het precedent moeten leven. Behandelt Brussel geconcentreerde handhavingsmacht als bewijs van hervorming, dan kunnen toekomstige regeringen de vorm kopiëren zonder de remmen. Wijst Brussel het te snel af, dan lijkt het een instrument af te wijzen dat wel degelijk vermogens kan terughalen en EU-geld kan beschermen.

Hongarije heeft sterker vermogensherstel nodig. De open vraag is wie het bureau controleert zodra zijn bevoegdheden pijn gaan doen. Totdat dat zichtbaar wordt in benoemingen, rechterlijke toetsing en echte zaken, blijft de NVVH tegelijk een mogelijke reparatie van de handhaving en een waarschuwing voor hoe anti-corruptie een nieuw machtscentrum kan bouwen.