Hongaarse waakhond ziet HUF 310bn schimmige deals

De Hongaarse Integriteitsautoriteit, het anticorruptieorgaan dat Boedapest moest oprichten om weer aanspraak te kunnen maken op EU-geld, heeft een jaarverslag van 322 pagina's gepubliceerd met een harde conclusie: overprijzen bij publieke aanbestedingen is geen fout in het systeem. Het is de manier waarop het systeem werkt (eGov, Telex).

Dat oordeel doet ertoe omdat de EU deze autoriteit juist zag als bewijs dat Hongarije weer met Europees geld te vertrouwen zou zijn. Nu zegt datzelfde orgaan dat de uitgavenstructuur eromheen nog altijd structureel kapot is.

De trucs zijn concreet

Aanbestedende diensten hoeven prijzen niet vooraf te toetsen aan echte marktgegevens voordat zij een tender uitschrijven. Die ene leemte maakt de rest mogelijk. Geraamde contractwaarden worden aan het begin al opgeblazen. Eerdere te dure contracten worden vervolgens de referentie voor de volgende ronde. Technische eisen worden zo geschreven dat in de praktijk maar één bieder kan voldoen. Opdrachten worden samengevoegd of juist opgeknipt om echte concurrentie te vermijden (Átlátszó, HVG).

De cijfers passen bij dat patroon. Volgens HVG had in 2025 bijna één op de vijf gegunde aanbestedingen maar één bieder. Telex meldde dat voor 309,5 miljard forint aan aanbestedingen schuilging achter ondoorzichtige eigendomsstructuren die verbonden zijn aan private-equityfondsen. De grootste risico's op overprijzen zitten in de bouw en de energiesector.

De Autoriteit vond overigens ook één zaak waarin toezicht wel werkte. Bij een door de EU gefinancierd voedselpakkettenprogramma kocht een latere aanbestedingsronde voedsel in tegen bijna 40% onder de winkelprijs, nadat eerdere rondes 1,5 tot bijna 2 keer de winkelprijs hadden betaald. Met hetzelfde geld werden meer dan twee keer zoveel pakketten geleverd (Integriteitsautoriteit). Eén succes bewijst alleen nog niet dat het systeem is veranderd.

Een waakhond zonder tanden in een handhavingsketen met gaten

De EU creëerde druk via de begrotingsconditionaliteitsverordening, Verordening 2020/2092, die het mogelijk maakt geld op te schorten wanneer tekortkomingen in de rechtsstaat EU-middelen in gevaar brengen. In december 2022 bevroor de Raad van EU-lidstaten onder die regeling ongeveer € 6,3 miljard aan Hongaarse cohesieverplichtingen (Raad, Europese Commissie). Los daarvan keurde de Commissie het Hongaarse herstelplan onder de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit goed, maar echte betalingen komen pas vrij als Boedapest eerst anticorruptiemijlpalen haalt. De Commissie controleert of dat zo is; de Raad kan uitbetaling blokkeren als dat niet het geval is.

Onder die hele constructie ontbreekt een schakel. De Integriteitsautoriteit kan risico's aanwijzen, controles uitvoeren en aanbevelingen doen. Zij kan niemand vervolgen, geen betalingen opschorten en ook geen geld vrijgeven (Integriteitsautoriteit). Strafzaken liggen normaal bij Hongaarse aanklagers, maar fraude met EU-geld kan ook onder het Europees Openbaar Ministerie vallen, de EPPO, die daadwerkelijk onderzoek kan doen en vervolging kan instellen voor misdrijven tegen EU-middelen. De voorgenomen Hongaarse toetreding tot de EPPO kan dus echte handhaving toevoegen (EPPO, Euronews). Juridisch is alleen nog onduidelijk of de bevoegdheid van de EPPO ook gaat gelden voor contracten die vóór toetreding zijn getekend. Die timing bepaalt of de miljarden die al via opgeblazen aanbestedingen zijn uitgegeven ooit nog op EU-niveau kunnen worden vervolgd.

De Commissie moet antwoorden

De Bulgaarse mededingingsautoriteit onderzoekt inmiddels een vermeend kartel rond 350 aanbestedingen voor voedselvoorziening (BTA). Dat wijst erop dat het aanbestedingsprobleem dat de Hongaarse Autoriteit beschrijft niet uniek Hongaars is. De directe vraag is wel smaller: welke bevindingen van de Autoriteit raken aan de mijlpalen die Hongarije moet halen voordat EU-geld weer gaat stromen?

De ervaring tot nu toe laat zien dat EU-conditionaliteit regeringen kan dwingen toezichthouders op te richten. Zij heeft nog niet laten zien dat die toezichthouders ook de onderliggende uitgaveneconomie kunnen veranderen. De Commissie moet publiek maken welke bevindingen opschorting van betalingen vereisen, en welk bewijs zou aantonen dat aanbestedingsprijzen werkelijk dalen in plaats van opnieuw te worden gelegitimeerd door dezelfde opgeblazen ijkpunten die de Autoriteit nu heeft blootgelegd.