Hongarije veilt 700 MW voor EU-geld

De Hongaarse windcapaciteit staat sinds 2016 vrijwel stil op ongeveer 330 MW, zo weinig dat het land op de Europese kaart voor hernieuwbare energie nauwelijks meetelt (Telex). Het EU-herstelfonds dwingt nu beweging af. De Europese Commissie keurde op 19 juni circa € 10 miljard voor Hongarije goed, waarvan meer dan de helft naar klimaatdoelen moet gaan (Euronews, Portfolio). Maar Boedapest krijgt het geld pas als het de werking van zijn elektriciteitssysteem hervormt.

Het net, niet de turbines

Op 24 juni kondigde energieminister István Kapitány een aanbesteding aan voor minstens 700 MW nieuwe windcapaciteit. De ontwerpvoorwaarden moeten medio juli in consultatie gaan (444). Met die ene ronde zou Hongarije zijn bestaande windpark meer dan verdubbelen. Het doel voor de langere termijn ligt op maximaal 4 GW in 2030, al wezen Hongaarse media er terecht op dat windcapaciteit piekvermogen onder gunstige omstandigheden betekent, geen constante productie zoals bij een kernreactor (VG, 24.hu).

Zonder een net dat de stroom aankan, leveren extra turbines weinig op. Diezelfde week reserveerde de regering 479,7 miljard HUF voor netverzwaring en 53,3 miljard HUF voor slimme meters, digitale meters die niet alleen meten hoeveel stroom wordt gebruikt, maar ook wanneer (Telex). Volgens de autoriteiten kan het vernieuwde netwerk straks meer dan 4.800 MW aan hernieuwbare aansluitingen verwerken (Budapest Times).

Die bedrading is overigens niet alleen in Hongarije de flessenhals. Polen stuurt meer dan 61 miljard PLN uit een energiefonds van 67,2 miljard PLN naar netwerken, niet naar nieuwe productiecapaciteit (GramwZielone). Roemenië heeft al ongeveer € 12,97 miljard aan herstelbetalingen ontvangen, maar kampt nog steeds met forse achterstanden bij netaansluitingen (European Commission Romania).

Wat Brussel echt koopt

De Commissie financiert niet alleen kabels en transformatorstations. In het herziene Hongaarse plan zitten ook wijzigingen in de elektriciteitsmarkt: hervorming van nettarieven, dus wie betaalt voor de aansluiting van nieuwe stroombronnen en het onderhoud van het netwerk, en invoering van dynamische prijzen. Daarbij verschilt de stroomprijs per moment van de dag, zodat gebruikers worden beloond als zij stroom afnemen op uren waarop wind en zon veel produceren (Portfolio).

Dit loopt via de Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (RRF), het coronaherstelfonds waarbij regeringen pas geld krijgen nadat zij afgesproken hervormingsstappen hebben gezet (ECA). Een apart hoofdstuk voor energiezekerheid, REPowerEU, sluist ongeveer € 704,5 miljoen naar netontwikkeling. Dat geld komt deels uit veilingopbrengsten van de Europese CO2-markt (European Commission). Zolang Boedapest de mijlpalen voor corruptiebestrijding, transparante aanbestedingen en rechterlijk toezicht niet haalt, volgt er geen betaling (Euronews).

De eerste winnaars zijn netbeheerders en ontwikkelaars van windparken: zij krijgen EU-gedekt geld en zicht op aansluitcapaciteit. Huishoudens profiteren later, maar alleen als slimme meters, aangepaste tarieven en energieleveranciers het ook werkelijk mogelijk maken om verbruik naar goedkopere uren te verschuiven. Gebeurt dat niet, dan verschijnen de kosten van netverzwaring eerder op de stroomrekening dan de opbrengsten van goedkopere hernieuwbare stroom. Europese belastingbetalers financieren de subsidies via gezamenlijke EU-leningen; Hongaarse belastingbetalers dragen de aflossing van de leningen.

De eerste test komt in juli

Hongarije heeft tot nu toe maar een klein deel van zijn RRF-toewijzing benut, duidelijk minder dan het EU-gemiddelde voor uitbetalingen. De goedkeuring van het plan lost die achterstand niet op.

Eén bestuurlijk risico springt eruit. Een deel van het geld voor het net kan via de staatsontwikkelingsbank MFB lopen als één grote overdracht. Brussel zou dan een forse betaling goedkeuren voordat duidelijk is of de onderliggende projecten afzonderlijk goed worden beheerd (Hungarian Conservative). Zo'n constructie kan de projectcontrole verzwakken die de Commissie juist zegt te eisen.

De ontwerpvoorwaarden voor de windaanbesteding, verwacht medio juli, worden daarom de eerste concrete proef: wie mag bieden, hoe worden aansluitrechten verdeeld en heeft onafhankelijk toezicht werkelijk tanden? EU-geld heeft Hongarije op een pad gezet dat tien jaar binnenlandse politiek niet opleverde. Nu draait het om de vraag of de aanbestedingsregels en uitgavencontroles zijn ingericht om infrastructuur te bouwen, of vooral om geld te laten stromen zonder de bijbehorende verantwoording.