Industriekracht splijt EU-begroting van € 2 biljoen

Het bedrag van € 2,0 biljoen dat nu boven de volgende EU-begroting hangt, is politiek handig, maar geen zuivere vergelijking. Het huidige pakket kwam alleen op die schaal uit doordat Brussel de leningen voor NextGenerationEU optelde bij de gewone meerjarenbegroting. De kernbegroting zelf bedroeg € 1,074 biljoen in prijzen van 2018. De strijd gaat dus niet alleen over de omvang van de pot, maar over de verdeelregel: gaat EU-geld naar regio's die moeten inlopen, of naar landen en regio's die klaarstaan om technologie, defensie en energiecapaciteit te bouwen?

De regel bepaalt de winnaars

Elke hoofdstad heeft een veto. De meerjarenbegroting vereist immers unanimiteit in de Raad, na instemming van het Parlement onder artikel 312 VWEU. Daarmee krijgt elke nationale grief een plek aan de onderhandelingstafel.

Decennialang volgde een groot deel van de EU-uitgaven het principe van behoefte. Cohesiegeld gaat naar armere regio's, zodat zij achterstanden in inkomen, infrastructuur en werkgelegenheid kunnen verkleinen. Die logica staat ook centraal in het cohesieoverzicht van het Parlement. Geld uit het gemeenschappelijk landbouwbeleid beschermt landbouwinkomens en plattelandseconomieën, zoals blijkt uit de parlementaire notitie over GLB-financiering.

Concurrentiegeld werkt anders. Als nieuwe middelen lopen via industriële tenders, onderzoekspartnerschappen en nationale cofinanciering, komen de winnaars vaak uit regio's met sterke bedrijven, universiteiten, defensieleveranciers en ambtenaren die goede aanvragen kunnen schrijven. De uiteindelijke formule ligt nog niet vast, dus een exact bedrag valt niet te verifiëren. Het mechanisme is wel duidelijk: cohesie beloont behoefte, industriebeleid beloont gereedheid.

Nettobetalers willen ambitie binnen een grens

Voor Duitsland is het probleem rekenkundig. Meer EU-uitgaven aan technologie, defensie en Oekraïne leiden tot hogere nationale afdrachten, gezamenlijke schuld of bezuinigingen op oudere prioriteiten. Voor nettobetalers ligt een begrensde begroting met hardere keuzes dan ook voor de hand, zeker omdat Brussel al aparte kanalen heeft voor regionale ontwikkeling via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling en voor de defensie-industrie via het Europees Defensiefonds.

Frankrijk zit in een andere klem. Parijs wil het GLB verdedigen en tegelijk defensie en industrie vooruitduwen, maar de budgettaire ruimte is smaller geworden sinds de Raad in juli 2024 een buitensporigtekortprocedure tegen Frankrijk opende. Lenen op EU-niveau laat de kosten niet verdwijnen. Het verplaatst de discussie van de nationale bijdrage van vandaag naar de gezamenlijke terugbetaling van morgen.

Polen is de scherpste stresstest. Warschau wil meer veiligheidsuitgaven, sterkere grensweerbaarheid en meer geld dat samenhangt met Oekraïne. Tegelijk heeft het land een groot direct belang bij cohesie: het Cohesion Data Platform toont € 76,7 miljard voor Polen. Het kan dus een hardere Europese veiligheidslijn willen en toch bezwaar maken als die wordt betaald door de formules te verzwakken die de Poolse inhaalslag hebben gefinancierd.

Die spanning loopt langs de hele oostflank. Als de begroting blootstelling aan Rusland als kostenpost behandelt, hebben Polen en de Baltische staten een sterke claim. Volgt het geld industriële capaciteit, dan kunnen grotere economieën meer binnenhalen via aanbestedingsketens en onderzoeksgroepen, terwijl juist de blootgestelde landen het veiligheidsrisico dragen.

De rekening moet nog steeds worden betaald

Boeren en armere regio's hoeven concurrentie-uitgaven niet principieel af te wijzen om er toch door te verliezen. Zij verliezen als die uitgaven worden gefinancierd met kortingen op het GLB of cohesiebeleid, en vervolgens worden verdeeld via wedstrijden waarvoor zij minder goed zijn toegerust.

Ook de financieringskeuze doet ertoe. EU-inkomsten leunen nog altijd sterk op nationale afdrachten op basis van het bruto nationaal inkomen. Gezamenlijk lenen schept EU-schuld die later moet worden afgelost, zoals de Commissie uitlegt in haar gids over inkomsten en het materiaal voor beleggers in NextGenerationEU. Subsidies helpen zwakkere regio's directer. Leningen bevoordelen partijen die kunnen lenen en projecten kunnen uitvoeren. Cofinanciering, waarbij een overheid zelf geld moet bijleggen, kan armere overheden al uitsluiten voordat de wedstrijd begint.

De begrotingsstrijd zal worden verkocht als een keuze tussen oude transfers en moderne prioriteiten. De moeilijkere vraag is of Europa industriële capaciteit kan opbouwen zonder de belofte los te laten dat armere regio's nog steeds kunnen inlopen.