Iran sluit Hormuz, olie naar $93

Het Iraanse leger verklaarde de Straat van Hormuz op 11 juni gesloten voor de handelsvaart, nadat nieuwe Amerikaanse aanvallen een confrontatie van drie maanden hadden opgestuwd tot openlijke dreigementen tegen tankerverkeer (Reuters via Internazionale). Brentolie handelde rond $93 per vat (Straits Times). Europa zit morgen niet zonder gas. Wel betaalt het nu al fors meer voor elke lading die het koopt, en Brussel heeft geen instrument om die prijs te drukken.

De mondiale biedstrijd

Door Hormuz gaat normaal ongeveer 20 miljoen vaten olie per dag, ongeveer een kwart van alle oliehandel over zee (EIA). Qatar, dat zijn lng via de zeestraat uitvoert, leverde in 2025 circa 8,2% van de EU-lng-import (S&P Global). Dat eencijferige aandeel verhult de schade, omdat gasprijzen mondiaal aan de marge worden gezet: als lng uit de Golf wegvalt op Aziatische markten, bieden Aziatische en Europese kopers tegen elkaar op voor wat overblijft. De laatste beschikbare lading bepaalt dan de prijs voor iedereen.

De Europese referentieprijs voor gas, TTF, kwam in de week tot 24 april uit op $14,80 per MMBtu, 35% boven het niveau van vóór de sluiting (EIA). De zeestraat hoeft niet hermetisch dicht te zijn voordat Europa dat voelt. Het is genoeg als de route zo riskant wordt dat reders haar mijden.

Cijfers van Lloyd's Market Association laten zien hoe ver het verkeer al is teruggevallen. Sinds begin maart werden slechts 111 passages van vrachtschepen geregistreerd; van meer dan 60% wordt aangenomen dat er een Iraanse band was of dat vooraf toestemming was geregeld om door te varen (LMA). Hormuz is daarmee een aangetaste corridor met hoog risico geworden, waar verzekeringspremies, maritieme dreiging en politieke toestemming bepalen wie vaart en wie wacht.

De markt past zich inmiddels aan. Van maart tot mei steeg het Amerikaanse aandeel in de EU-lng-import van 56% naar 60%. Noors lng naar de EU nam op jaarbasis met 84% toe. Russisch lng steeg met 25% (Euronews). Europa vindt dus wel gas, maar tegen hogere kosten en vaker bij leveranciers waarvan het zich de afgelopen jaren juist probeerde los te maken.

Noodvoorraden dekken geen prijzen

De Europese Commissie verlangt dat gasopslagen vóór de winter voor 90% gevuld zijn (Commission). ICIS waarschuwde begin juni dat de EU-opslagen bij het huidige, trage vultempo in november slechts rond 73% zouden uitkomen, ruim onder de doelstelling bij het begin van het stookseizoen (ICIS). De Gas Security of Supply Regulation, het EU-kader voor noodcoördinatie en bescherming van huishoudens bij gastekorten, legt solidariteitsverplichtingen tussen lidstaten vast. Maar zij tovert geen lng-ladingen tevoorschijn die er niet zijn (EUR-Lex). Voor olie schrijft EU-recht 90 dagen aan noodvoorraden voor, en het IEA kan vrijgaven coördineren. Die buffers bestaan echt, maar ze gaan over fysieke beschikbaarheid. Aan de prijs doen ze niets.

Een crisisstrategiedocument van de Commissie stelde dit voorjaar de onderliggende werkelijkheid scherp: 57% van de energie in de EU komt nog altijd uit geïmporteerde fossiele brandstoffen, en sinds maart heeft het blok € 24 miljard extra aan energie-importkosten moeten absorberen (AccelerateEU).

Twee reacties, één rekening

Alle lidstaten betalen dezelfde stijgende wereldmarktprijs. Politiek reageren zij heel verschillend. De Italiaanse minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani sloot een zelfstandige militaire missie uit en zei dat inzet een EU- of VN-mandaat en nieuwe parlementaire goedkeuring zou vereisen (Adnkronos). De Spaanse centrale bank omschreef de economische impact van de oorlog in haar basisscenario als "beheersbaar", maar rekende in het negatieve scenario met Brentolie op $145 en inflatie van 6,8% (Cadena SER). De Spaanse minister van Buitenlandse Zaken José Manuel Albares pleitte daarnaast voor onderhandelingen in plaats van militair optreden (La Moncloa). Het verschil tussen het geruststellende scenario en het harde scenario laat vooral zien hoe weinig zekerheid Europese regeringen werkelijk hebben.

In elke hoofdstad ontbreekt hetzelfde: geen regering heeft een transparante blootstellingstabel gepubliceerd waaruit blijkt welke ladingen, contracten, terminals en opslagposities afhankelijk zijn van stromen uit de Golf. Het politieke debat draait op scenario's en geruststelling. De gegevens per lading blijven bij handelaren. Zolang dat zo blijft, kunnen Europese burgers niet beoordelen of zij te maken krijgen met een bevoorradingscrisis, een prijsschok of vooral een maritiem veiligheidsprobleem dat de mondiale markt opnieuw herschikt. Op basis van de beschikbare gegevens is de prijsschok reëel en al onderweg. Of het opslagseizoen het gat dicht voordat diplomatie de zeestraat heropent, is de vraag waarmee elk huishouden richting winter gaat.