Iran claimt aanval op ADNOC-tanker

De marine van de Iraanse Revolutionaire Garde zegt dat zij maandag 12 oktober een supertanker heeft geraakt die de Straat van Hormuz uitvoer. Op de video is de achtersteven te zien met de naam Al Maqam, een echte tanker uit de vloot van de scheepvaarttak van het staatsoliebedrijf van Abu Dhabi (Tasnim, Maritime Executive). De aanval is door geen enkele scheepsexploitant, vlaggenstaat of maritieme autoriteit bevestigd. Andere schepen in de regio zijn wel geraakt. De EU-missie waarover de Duitse Bondsdag nu stemt, mag ze in Hormuz niet beschermen (Bundestag).

Wat de video wel en niet laat zien

De Garde beweert dat de tanker zijn navigatiesysteem heeft uitgezet en waarschuwingen van de marine heeft genegeerd. In haar verklaring staan geen coördinaten, geen verslag van de bemanning en geen beschrijving van de aanval.

Het schip zelf bestaat wel. Maritime Executive koppelt de afgebeelde achtersteven aan IMO-nummer 9732577, het vaste identificatienummer van grote schepen, en merkt op dat onduidelijk is wanneer de aanval zou hebben plaatsgevonden (Maritime Executive). ADNOC Logistics & Services vermeldt Al Maqam op de vlootlijst van oktober als zeer grote olietanker (ADNOC L&S). Volgens TradeWinds wilde het bedrijf geen commentaar geven.

Daaruit blijkt dat de tanker bij de vloot van ADNOC hoort, niet dat hij schade heeft opgelopen. Openbare scheepvaartdata vullen die leemte niet op. De laatste openbare AIS-positie van de tanker, het locatiesignaal dat de transponder uitzendt, was bij controle op 13 oktober al 51 dagen oud (VesselFinder). Zo'n oud signaal kan het schip niet op de beweerde locatie plaatsen. Evenmin laat het zien of de bemanning de transponder bewust heeft uitgezet.

De video kent dezelfde beperking. Hij toont het schip dat Iran heeft gefilmd, maar niet wanneer of waar de beelden zijn gemaakt, of waardoor de rook ontstond.

De aanvallen die wel zijn vastgelegd

UK Maritime Trade Operations (UKMTO), een centrum van de Britse marine dat meldingen over de veiligheid van scheepvaart registreert, noteerde zaterdag 10 oktober rond 19:20 UTC een uitvarende tanker die door een onbekend projectiel was geraakt. Het schip vloog in brand; de bemanning was volgens de melding veilig (UKMTO). Zondag trof een drone de tanker Petro Dolphin bij de ankerplaats van Sohar in Oman. De Indiase minister van Scheepvaart zei dat negen van de elf Indiase zeelieden waren gered en dat er twee vermist waren (Sarbananda Sonowal). Geen van deze meldingen wees een aanvaller aan.

De telling van Iran sluit daar overigens niet op aan. De Garde noemt Al Maqam de 'derde' tanker die volgens haar de regels overtrad, maar Tasnim gebruikte zondag in een apart bericht hetzelfde rangnummer voor een naamloze pendeltanker die op een zeemijn was gelopen. Dat was een ander schip, op een andere dag, getroffen door een ander middel (Tasnim). De claims komen op een moment dat Teheran ook de reactie van Washington op de heropening van de zeestraat heeft afgewezen (To Brief).

Wat Europa hier wel en niet kan doen

De Europese maritieme aanwezigheid in de regio bestaat uit EUNAVFOR Aspides, een missie die koopvaardijschepen in de Rode Zee beschermt. De Duitse Bondsdag stemt op 15 oktober over verlenging van de Duitse deelname (Bundestag). Die stemming bepaalt Duitslands rol, niet het operatiegebied van de missie. Het mandaat van Aspides sluit Hormuz en de Perzische Golf uit. Uitbreiding naar die wateren vergt een gezamenlijk besluit van de EU-landen, niet van één nationaal parlement.

Tot die tijd zijn schepen die Hormuz doorkruisen aangewezen op verzekeringen, niet op escorte. Makelaars die de Financial Times op 6 oktober citeerde, schatten de oorlogsrisicopremie voor tankers, de extra dekking voor vaart door conflictgebieden, op 6–10% van de verzekerde scheepswaarde (Financial Times). Dat tarief dateert van vóór de claim van maandag. Uit het onderzoek blijkt niet welk deel van die kosten specifiek bij Europese eigenaren terechtkomt.

De beelden uit Iran tonen dat er een echte tanker van ADNOC bestaat, maar bewijzen niet dat die maandag in brand stond. ADNOC en Liberia, dat VesselFinder vermeldt als vlaggenstaat van het schip (het land waar het is geregistreerd en waarvan de autoriteiten ervoor verantwoordelijk zijn), kunnen vaststellen of Al Maqam beschadigd is en of de bemanning veilig is (VesselFinder). Geen van beide heeft zich daarover uitgesproken. Waar en wanneer de video is opgenomen, blijft een aparte vraag. De bevestigde aanvallen laten de risico's al zien. Zaterdag vloog een tanker in brand en na het incident bij Sohar worden nog altijd twee Indiase zeelieden vermist (Sarbananda Sonowal). Het mandaat van Aspides reikt niet tot die wateren.