Iran noemt geen schepen bij mijnclaims in Hormuz

Op 17 oktober meldde de Iraanse Revolutionaire Garde dat twee tankers op mijnen waren gelopen in de Straat van Hormuz. Reuters schreef in een bericht dat verscheen op de maritieme nieuwssite gCaptain dat de claims niet onafhankelijk waren bevestigd (gCaptain). Teheran heeft geen van beide schepen bij naam genoemd. De incidenten die Britse marinewaarnemers die week wel registreerden, vonden elders plaats en waren van een andere aard. Ze gebeurden op een vaarroute waarvan Europa voor een deel van zijn gas afhankelijk is.

Twee claims, geen scheepsnamen

In de eerste verklaring beschreef de Garde een supertanker met meer dan twee miljoen vaten ruwe olie, die in brand vloog nadat hij een route had gevolgd die Teheran "ongeoorloofd" noemt (Tasnim). Met die formulering maakt Iran aanspraak op het recht te bepalen wie de zeestraat mag gebruiken. Voor die regel geeft de verklaring geen juridische grondslag.

De tweede verklaring meldde dat een explosie in de machinekamer een tweede supertanker van vergelijkbare omvang tot stilstand bracht (Tasnim). Geen van beide verklaringen noemt een IMO-nummer, het vaste identificatienummer dat een schip koppelt aan zijn eigenaar en de geschiedenis van zijn vaarbewegingen. Ook ontbreken een positie en een verslag van de bemanning.

Wat de Britse waarschuwingen laten zien

UK Maritime Trade Operations (UKMTO), een Britse marinedienst die incidentmeldingen tussen schepen en marines doorgeeft, registreerde op 16 oktober een tanker die voor de Saudische Golfkust, ver van Hormuz, door een onbekend projectiel was geraakt (UKMTO). De bemanning werd veilig geëvacueerd.

Die avond meldde een kapitein dat vanaf een kleine boot een raketgranaat was afgevuurd op een tanker bij dezelfde Saudische haven, Al Jubayl (UKMTO). Geen van beide waarschuwingen noemt een schip of maakt melding van een mijn.

De enige tanker die die week bij naam werd genoemd, kan makkelijk worden verward met de supertankers uit de Iraanse verklaringen. De Indiase minister van Scheepvaart zei dat de MT ST 3, met 15 Indiase zeelieden aan boord, op 16 oktober door een projectiel was geraakt en dat iedereen veilig was (The National). Een projectiel is geen mijn. Geen enkele bron brengt dit schip in verband met de claims van de Garde.

Mijnen in de zeestraat zijn geen theoretisch risico. Een navigatiewaarschuwing van de hydrografische dienst van de Pakistaanse marine, uitgegeven in juni en op 17 oktober nog altijd als van kracht vermeld, meldt een "bevestigde mijn" bij de toegang tot de oostgaande vaargeul (Pakistan Navy). De waarschuwing legt een officieel gemeld gevaar vast. Ze toont niet aan dat de mijn er nog ligt of een van beide tankers heeft getroffen.

Waar Europa kwetsbaar is

Ook vóór zaterdag was het scheepvaartverkeer al sterk afgenomen. UKMTO telde in de week tot 14 oktober 254 passages, ongeveer 70% minder dan vóór de oorlog (Anadolu). Een door Iran afgekondigde sluiting legt het verkeer niet vanzelf stil: reders, kapiteins en verzekeraars beslissen of schepen uitvaren.

Europese afnemers lopen vooral risico via vloeibaar aardgas (LNG). De International Energy Agency schatte dat in 2025 ongeveer 7% van de Europese LNG-invoer via Hormuz kwam. Qatarees LNG kan immers niet via een pijpleiding om de zeestraat heen worden vervoerd (IEA).

Het Italiaanse Edison meldde dat het op 28 september 35 Qatarese ladingen had misgelopen en er 23 had vervangen (Edison). Die verliezen dateren van vóór de nieuwe claims, net als het zinken van vrachtschepen waarover we op 15 oktober berichtten (To Brief). Tot nu toe is niets gemeld waaruit blijkt dat een Europese afnemer, verzekeraar of reder zijn plannen heeft aangepast vanwege de twee vermeende mijninslagen.

De Europese marines kunnen de claims over mijnen voorlopig niet toetsen. Volgens een brief van de Nederlandse regering van 2 oktober was de Frans-Britse verdedigingsmissie voor Hormuz nog niet geactiveerd. Het Nederlandse fregat dat oostwaarts vaart, is bovendien een commandoschip en geen mijnenjager (Tweede Kamer). Een commandoschip coördineert andere vaartuigen. Een mijnenjager is speciaal toegerust om mijnen op te sporen en onschadelijk te maken; alleen schepen escorteren maakt een vaarroute niet vrij van mijnen.

Vooralsnog heeft de Garde geen scheepsnamen, identificatienummers of posities verstrekt die controle mogelijk maken. De twee Britse waarschuwingen beschrijven een projectiel en een granaataanval voor de kust van Saudi-Arabië, geen mijninslagen in Hormuz. Ze bevestigen de Iraanse lezing dus niet en geven evenmin uitsluitsel over andere incidenten. Teheran kan de twijfel wegnemen door de schepen bij naam te noemen. Anders moet duidelijkheid komen van een reder of een vlaggenstaat, het land waar een schip is geregistreerd, die een beschadigd schip meldt. Tot die tijd waarschuwen de mijnclaims de scheepvaart, maar leveren ze geen bewijs voor aanvallen.