Hormuz-overleg beschermt tankers niet

Iran zegt dat Washington een deel van de zeven voorwaarden voor heropening van de Straat van Hormuz heeft aanvaard, maar over de rest onduidelijkheid heeft laten bestaan. Volgens Teheran gebeurt er niets totdat de VS die punten opheldert (IRNA, Reuters). Die bewering heeft de vaarroute niet veiliger gemaakt. Zaterdag meldde een tanker die de Golf verliet dat hij door een projectiel was geraakt (UKMTO); zondag meldde een tweede tanker schade waarvan de oorzaak onduidelijk is. Olie en gas uit de Golf bereiken Europa nog altijd via slechts enkele kostbare transporten. Wanneer de normale scheepvaart wordt hervat, is niet bekend.

Wie zet de eerste stap

Mohsen Rezaei, secretaris van Iran's Supreme National Security Council, deed zijn uitspraak op 11 oktober in een interview dat het staatsagentschap uitzond (IRNA). Hij zei niet welke voorwaarden waren aanvaard of welke „onduidelijk” waren. Een Amerikaanse tekst is niet gepubliceerd. Het verhaal over een gedeeltelijk akkoord berust dus alleen op zijn lezing.

De zeven voorwaarden van Rezaei zijn niet openbaar. Het duidelijkste beeld van wat Teheran wil, komt uit een afzonderlijk plan dat minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi eind september bij de VN uiteenzette. Volgens dat plan moet de VS eerst handelen, waarna Iran de Straat heropent en pas daarna de gesprekken beginnen (AP). Iran wil dat de Amerikaanse zeeblokkade van zijn havens wordt opgeheven en dat de verkoop van Iraanse olie en bevroren tegoeden worden vrijgegeven. Het is niet duidelijk of dit plan dezelfde eisen bevat als Rezaei's lijst.

Washington wil de omgekeerde volgorde. Amerikaanse functionarissen vinden dat er eerst concrete vooruitgang op nucleair gebied moet zijn, omdat Iraanse toezeggingen onbetrouwbaar bleken nadat een voorlopige afspraak in juni strandde (AP). De volgorde doet ertoe: de controle over de vaarroute is Irans belangrijkste pressiemiddel. Volgens Araghchi's plan zou Teheran verlichting krijgen voordat het die invloed opgeeft.

Waarom een kapitein voorlopig wacht

Het incident van zaterdag is het best gedocumenteerd. UK Maritime Trade Operations (UKMTO), een Britse dienst die meldingen van schepen doorgeeft aan andere vaartuigen, registreerde om 19:20 UTC dat een onbekend projectiel een niet bij naam genoemde tanker aan bakboord had geraakt terwijl die de Golf verliet. Het schip vloog in brand; de bemanning was volgens de melding veilig (UKMTO).

Over de schade op zondag is minder bekend. UKMTO meldde schade aan bakboord van een tweede tanker die de Golf verliet, maar noemde het schip en de oorzaak niet. De Indiase minister van Scheepvaart identificeerde een die dag geraakt schip afzonderlijk als de VALTHERA en zei dat de 11 Indiase bemanningsleden veilig waren (UKMTO, Sonowal). Iran's Revolutionary Guard zei dat een supertanker op een volgens de Garde ongeoorloofde route de navigatieapparatuur had uitgeschakeld en op een zeemijn was gelopen (Tasnim). De Garde noemde geen scheepsnaam of positie, UKMTO meldde geen mijn en de Garde heeft eerder onbevestigde claims over aanvallen gedaan (To Brief).

Voor een gezagvoerder weegt het risico zwaarder dan de precieze oorzaak. De International Maritime Organization adviseert schepen nog altijd de erkende vaarroutes te mijden waar zeemijnen zijn gemeld (IMO). In geen enkele gepubliceerde versie van het Iraanse plan staat hoe wordt gecontroleerd of het water veilig is zodra een heropening wordt aangekondigd.

De reizen die nog wel plaatsvinden

Er gaat nog lading door de Straat, maar weinig. Databedrijf Kpler telde op 6 oktober zeven passages van schepen voor grondstoffenvervoer, het laagste dagcijfer sinds juli (Reuters).

Een groot deel van de lading wordt vervoerd via wat makelaars een „shuttle run” noemen. Een grote tanker vaart de Golf in, laadt en vertrekt, vaak nadat de lading is overgeladen op een schip dat buiten de Golf wacht. Makelaars die het Griekse medium OT citeert, ramen de kosten op $30–40 miljoen per vaart, oftewel $15–20 per vat, exclusief verzekering (OT). Wie de tanker inhuurt, betaalt die kosten. Welk deel daarvan terechtkomt in de Europese brandstofrekening, is niet gemeten.

Voor gasafnemers speelt een ander probleem: sommige ladingen komen helemaal niet aan. Het Italiaanse Edison zei dat leveringen uit Qatar tot begin december stilliggen wegens overmacht: een beroep van een leverancier op gebeurtenissen buiten zijn macht die levering verhinderen (Edison). Sinds april zijn volgens het bedrijf 35 LNG-ladingen getroffen, samen goed voor 4,6 miljard kubieke meter. Edison zegt er 23 te hebben vervangen via zijn Adriatische terminal en klanten te kunnen blijven bevoorraden. De leveringszekerheid houdt dus stand, maar staat onder druk. Edison heeft niet bekendgemaakt wat de vervangende ladingen hebben gekost en leveringen uit Qatar zijn nog niet hervat.

Ondanks Rezaei's bewering over een gedeeltelijk akkoord blijft Hormuz een schaarse en kostbare vaarroute. De inhoud van het Amerikaanse antwoord is nog altijd onbevestigd. De scheepvaart keert terug wanneer de aanvallen stoppen en vrijgemaakte vaargeulen officieel zijn gepubliceerd. Een aankondiging van Teheran of Washington volstaat daarvoor niet.