Ierland verbiedt nederzettingsgoederen

Ierland test de grens van het Europese handelsrecht, maar doet dat met het smalste instrument dat juridisch overeind zou kunnen blijven. De Dáil, het Ierse lagerhuis, nam de Occupied Territories Bill zonder stemming aan, meldde de Irish Times. De wet verbiedt goederen uit bezette gebieden, maar laat diensten ongemoeid. Precies die beperking is Dublins poging om nationaal op te treden tegen handel met nederzettingen zonder Brussel meteen een eenvoudige juridische zaak in handen te geven.

Volgens ministers volgt het wetsvoorstel het advies van de Attorney General, meldde RTE, maar dat advies is niet openbaar gemaakt. Die geheimhouding doet ertoe, omdat Ierland zich begeeft op terrein dat de EU-verdragen grotendeels aan de Unie voorbehouden: handelsbeleid. De politieke boodschap is hard. De juridische vormgeving is voorzichtig.

Waarom goederen overeind bleven

Goederen laten sporen na. Ze gaan door de douane, hebben oorsprongsdocumenten en vallen onder productcodes. Daardoor kan Ierland importeurs vertellen wat verboden is, bewijs vragen en overtredingen bestraffen.

Bij diensten werkt dat anders. Een hotelboeking, juridisch contract, financiële dienst of adviesbetaling kan op veel rommeligere manieren met een gebied verbonden zijn. Ierland zou kunnen proberen die diensten ook te reguleren, maar elk extra kanaal geeft handelaren meer ruimte om de wet aan te vechten en ambtenaren meer om te bewijzen.

Daarom doet de uitzondering pijn bij campagnevoerders. Paul Murphy beschuldigde de coalitie ervan de wet “volledig te hebben uitgehold” door diensten te schrappen en de spreektijd te beperken, meldde de Irish Times. Over het bereik heeft hij een punt. De regering behield het deel dat douaniers kunnen handhaven en gaf de bredere druk op diensten op.

Juridisch blijft ook die smallere route riskant. Artikel 207 VWEU legt het EU-handelsbeleid met derde landen, inclusief goederen en diensten, in handen van de Unie. De opening voor Ierland is dat het EU-recht al onderscheid maakt tussen nederzettingsgoederen en goederen uit Israël zelf.

Dat onderscheid heeft inmiddels een dossier. In Brita oordeelde het Hof van Justitie dat goederen uit de Westelijke Jordaanoever niet als Israëlische producten konden profiteren van EU-Israëlische tariefvoordelen. De oorsprongsaanduidingsmededeling van de Commissie eiste correcte etikettering van nederzettingsproducten; in Psagot hield die lijn stand voor consumentenetiketten. Maar etikettering en tariefbehandeling zijn nog geen importverbod.

De zaak die Brussel kan beginnen

De Commissie moet bepalen of Ierland een door de EU erkend onderscheid toepast, of zelf handelsbeleid maakt. Als Brussel vindt dat Dublin die grens overschrijdt, kan het een inbreukprocedure op grond van artikel 258 beginnen: de verdragsroute om een lidstaat voor het Hof te brengen wegens schending van EU-recht. Importeurs kunnen het verbod ook aanvechten bij Ierse rechters, die vervolgens vragen aan Luxemburg kunnen stellen.

Daarom is het verborgen juridische advies van belang buiten Dublin. Ierland vraagt andere regeringen erop te vertrouwen dat de wet aan de juiste kant van het EU-recht blijft, terwijl de redenering vertrouwelijk blijft. Binnenlands kan dat werken. Als Europees precedent is het zwakker.

Het Nederlandse debat laat zien waar de praktische toets ligt. Een vergelijkbaar voorstel voor nederzettingsgoederen staat in parlementair dossier 36807, en JNS meldde dat de Raad van State ruimte zag binnen Nederlands en Europees recht. De lastige vraag was niet de morele bedoeling. Het ging om traceerbaarheid, bewijs en sancties die een rechterlijke toets kunnen doorstaan.

Een route om een geblokkeerde EU heen

De Europese kwestie is niet het handelsvolume. Het gaat erom of één regering een juridisch houdbare nationale route kan bouwen wanneer gezamenlijk EU-optreden vastzit. Als Ierland daarin slaagt, krijgen andere landen een model. Lukt het niet, dan blijft de oude grens staan: regeringen mogen veroordelen, etiketteren en onderscheid maken, maar zij mogen de handelsdeur niet zelfstandig sluiten.

Die grens telt omdat de EU-route politiek blijft, niet automatisch. Ursula von der Leyen heeft de opschorting van de Associatieovereenkomst EU-Israël, het handels- en samenwerkingspact van de Unie met Israël, teruggelegd bij de nationale regeringen, volgens Europa Press. Euractiv beschreef dezelfde strijd als een blokkade tussen nationale regeringen in de Raad, niet alleen als terughoudendheid van de Commissie.

Ierland heeft die blokkade niet opgelost. Het heeft haar zichtbaar gemaakt. De wet houdt juridisch enige geloofwaardigheid door het doel te beperken tot goederen, waar de douane daadwerkelijk werk kan doen en Europese rechtspraak al territoriale grenzen trekt. De prijs is duidelijk: Dublin heeft het bredere economische bereik opgegeven dat campagnevoerders wilden. Dat is de ruil in dit wetsvoorstel, en daarom wegen de rechtbanken en de Commissie nu zwaarder dan het applaus in het parlement.