Ierland leidt EU-plan voor markttoezicht

De Ierse minister van Financiën Simon Harris leidt de onderhandelingen over een pakket Europese financiële regels dat kan veranderen hoe effecten in de EU worden verhandeld en gecontroleerd. Hij wil in oktober een akkoord hebben (RTE). Ierland bekleedt sinds 1 juli het roulerende voorzitterschap van de Raad van de EU en zit daarmee de ministeriële vergaderingen voor waarin regeringen wetgeving uitonderhandelen. Dat maakt de positie ongemakkelijk: Ierland is zelf een van de landen die het meest geraakt kunnen worden door de hervormingen waarover het nu moet bemiddelen.

Waarom Europa zijn kapitaalmarkten wil verbouwen

Europese huishoudens laten te veel spaargeld op bankrekeningen staan, waar het rendement laag is. Bedrijven die geld willen ophalen met aandelen of obligaties lopen nog altijd tegen 27 nationale regelstelsels aan, met eigen regels voor belastingen, insolventie en financieel toezicht (Europese Commissie, Raad van de EU). Kapitaal beweegt daardoor niet over grenzen zoals goederen dat doen.

De voorgestelde oplossing is het Market Integration and Supervision Package, een pakket dat zeventien EU-wetten herschrijft over de handel, clearing en het toezicht op effecten (Europees Parlement). De redenering is simpel: als ESMA, de Europese markttoezichthouder in Parijs, nationale toezichthouders dwingender richting dezelfde toepassing van regels beweegt, wordt het voor bedrijven makkelijker om over de grens kapitaal op te halen. Beleggers weten dan ook beter dat hetzelfde product in elke lidstaat ongeveer op dezelfde manier wordt gecontroleerd (A&O Shearman).

Het Ierse belangenconflict

Dublin huisvest een van Europa's grootste sectoren voor fondsadministratie. De Ierse Europarlementariër Regina Doherty verwoordde de zorg opvallend direct: Ierland heeft "an awful lot of domiciled investment" en wil niet dat "somebody else either managing it or changing the marketplace so as to make it mobile." Meer macht voor ESMA past volgens haar "maybe perfectly" bij Frankrijk, Duitsland, Italië en anderen die "a piece of our pie" willen, maar economisch zou het Ierland niet passen (RTE).

De winnaars van het huidige versnipperde systeem zijn concreet aan te wijzen: fondsadministrateurs, compliancejuristen, toezichtspecialisten en belastingadviseurs in Dublin en Luxemburg. Hun werk bestaat immers juist doordat elk land het toezicht anders organiseert. Verplaats je die functies naar EU-niveau, dan verhuist ook het werk.

Harris erkent dat ESMA "a greater role" nodig heeft, maar zegt dat Ierland "not supportive of the concept of centralised supervision, certainly not for the sake of it" is (European Business Magazine). Zijn boodschap aan andere hoofdsteden luidt: "if only one person moves, there's not going to be a deal" (Irish Times).

De druk is wel degelijk groot. De zes grootste economieën van de EU steunen de verschuiving van een deel van de toezichtbevoegdheden naar ESMA. Voor een besluit is een gekwalificeerde meerderheid nodig: 15 landen die samen 65% van de EU-bevolking vertegenwoordigen kunnen het zonder unanimiteit aannemen (Raad van de EU, Irish Times). Ierland kan het dus niet alleen blokkeren. Als voorzitter kan het wel bepalen hoe het compromis eruitziet.

De breuklijn loopt niet tussen groot en klein

Frankrijk kijkt vooral naar schaal: eenduidig toezicht maakt Europese markten internationaal aantrekkelijker. De Franse toezichthouder plaatst het project dan ook in het kader van concurrentiekracht, niet van verloren nationale bevoegdheid (AMF). Luxemburg deelt juist de Ierse reflex om een financieel knooppunt te beschermen. Het ziet liever dat ESMA nationale toezichthouders naar meer consistentie duwt dan dat de Europese toezichthouder fondsen rechtstreeks gaat controleren (CSSF).

Precies daar zit de onderhandeling. EFAMA, de lobby van de fondsensector zelf, trekt de grens scherp: eenvoudiger grensoverschrijdende regels zijn welkom, maar direct ESMA-toezicht op vermogensbeheerders noemt de organisatie "unwarranted" en "a distraction" van het doel om de concurrentiekracht te versterken (EFAMA). Het is één ding om 27 nationale toezichthouders dezelfde regels consistenter te laten toepassen. Het is iets anders om hen te vervangen door één Europese instantie.

Voor huishoudens is de belofte breder toegang tot beleggingsproducten en een beter langetermijnrendement op spaargeld. Maar geld van deposito's naar markten verplaatsen betekent ook risico nemen. De Ierse centrale bank heeft juist gewezen op gedragsrisico's: belangenconflicten, verkoopdruk en digitale producten die consumenten eerder verwarren dan informeren (Central Bank of Ireland). Of gewone spaarders daarvan profiteren, of vooral financiële tussenpersonen, blijft dus open.

Europa stelt telkens vast dat zijn kapitaalmarkten te versnipperd zijn. Vervolgens blijkt die versnippering wel iemands verdienmodel te beschermen. Harris heeft zes maanden om uit te vinden wiens.