Iers voorstel verlaagt EU-budget met €141 miljard

Ierland stelt voor dat de EU in 2028–2034 maximaal €1.622 miljard uitgeeft, gerekend in prijzen van 2025. Dat is circa €141 miljard, of 8%, minder dan de Europese Commissie heeft gevraagd (onderhandelingsdocument van de Raad, CAP Reform). Het voorstel ontziet de landbouw en regionale steun, maar bezuinigt zwaarder op onderzoek, veiligheid en uitgaven buiten de EU. De regeringsleiders bespreken het tijdens hun top van 15 en 16 oktober, die vandaag begint (Iers voorzitterschap).

Ierland stelde het voorstel op omdat het momenteel de Raad voorzit, waar de nationale regeringen onderhandelen. Het voorzitterschap kan cijfers op tafel leggen, maar de regeringen beslissen. Krantenkoppen noemen verschillende totalen doordat sommige de verwachte inflatie meetellen. Inclusief die inflatie komt het plafond van Ierland uit op circa €1.826 miljard (Brussels Signal).

Landbouw ontziet, veiligheid en onderzoek leveren in

Alle grote begrotingsposten krimpen ten opzichte van het Commissievoorstel, maar niet even sterk. Het budget voor landbouw en armere regio’s daalt met 3,4%; dat voor concurrentievermogen en veiligheid met 12,8%. De uitgaven buiten de EU-grenzen dalen het sterkst (Euronews). Op programmaniveau blijft de inkomenssteun voor boeren steken op circa €261 miljard, terwijl Horizon Europe, het onderzoeksfonds van de EU, krimpt van €154,882 miljard naar €140 miljard (tabel van de Raad).

Die verdeling sluit aan bij de eis van 17 regeringsleiders in een brief van 2 oktober: behoud de landbouwsteun en het cohesiebeleid, de overdrachten aan armere regio’s. De Italiaanse Giorgia Meloni en de Roemeense Nicușor Dan namen het voortouw (Politico). Sindsdien is het verzet tegen bezuinigingen wel breder geworden, meldde To Brief deze week (To Brief).

De twee Duitse eisen botsen

Duitsland wil een lager totaal. Op 10 oktober zei bondskanselier Friedrich Merz dat de omvang van het voorstel geen basis bood voor een akkoord. Duitsland en vijf andere regeringen willen honderden miljarden euro’s bezuinigen (Duitse regering, verklaring van zes regeringen).

Merz wil ook dat veiligheid en concurrentievermogen voorrang krijgen. Juist op die terreinen heeft Ierland het hardst bezuinigd om de landbouw te ontzien. Een lager totaal met meer geld voor veiligheid betekent dat de landbouw- en regiobudgetten opnieuw op tafel komen, terwijl 17 regeringen zich juist hebben verenigd om die te verdedigen.

Finland laat dezelfde spagaat zien. Premier Petteri Orpo wil een kleinere begroting, maar maakt bezwaar tegen bezuinigingen op defensie en onderzoek (Finse regering).

Het Europees Parlement wil een andere koers. Dat telt, want voor de begroting is ook zijn instemming nodig. In het plafond is al €149,296 miljard opgenomen voor de aflossing van de EU-lening voor het coronaherstelfonds; dat geld financiert geen nieuwe projecten (onderhandelingsdocument van de Raad). Volgens de hoofdonderhandelaars van het Parlement biedt het plan, na die aflossing en de inflatiecorrectie, minder bestedingsruimte dan de huidige begroting (Europees Parlement).

Elke lidstaat heeft een veto

Alle 27 regeringen moeten de begroting goedkeuren. Europarlementariërs kunnen haar afwijzen, maar niet zelf aanpassen. Voor nieuwe EU-inkomstenbronnen is unanimiteit nodig, gevolgd door ratificatie in elke lidstaat (artikel 312, artikel 311).

De inkomsten bepalen mede wie de rekening betaalt. Ierland handhaaft vijf voorgestelde EU-heffingen, onder meer op tabak en koolstofintensieve import, die samen naar schatting €55 miljard per jaar opleveren (Iers voorzitterschap). Wat die heffingen opbrengen, hoeven nationale schatkisten niet zelf bij te dragen. De Franse minister voor Europese Zaken, Benjamin Haddad, zegt dat Parijs geen begroting steunt zonder een omvangrijk pakket nieuwe inkomsten (BFMTV). Een woordvoerder van de Duitse regering zei in augustus dat er hoe dan ook bezuinigd moest worden, ongeacht de inkomsten (briefing Duitse regering).

Het voorstel reserveert daarnaast maximaal €88,869 miljard voor de toetreding van Oekraïne tot de EU en de wederopbouw van het land. Dat bedrag valt buiten de gebruikelijke plafonds en staat nog als onbeslist aangemerkt (onderhandelingsdocument van de Raad). Een afzonderlijk besluit laat zien hoe veto’s doorwerken. Op 14 oktober zei de Slowaakse premier Robert Fico dat zijn land buiten een eventuele nieuwe EU-lening aan Kyiv wil blijven. Ook maakte hij bezwaar tegen een koppeling tussen deelname aan die lening en steun voor de Slowaakse begrotingseisen (TASR). Voor de lening is nog geen bedrag of juridische vorm vastgesteld, dus formeel staat ze los van de begroting. Toch gebruikt Fico de kwestie als drukmiddel.

Ierland en António Costa, die de toppen van regeringsleiders voorzit, streven naar een politiek akkoord voor eind 2026 (Iers voorzitterschap). Het Ierse voorstel laat zien wat er gebeurt als de begroting krimpt terwijl landbouw en regio’s worden ontzien: veiligheid en onderzoek vangen de bezuinigingen op. Duitsland wil een nog kleinere begroting en bescherming van de veiligheidsuitgaven, maar heeft niet openbaar gemaakt waar de extra bezuinigingen dan moeten vallen. Volgens de Ierse cijfers zijn die twee eisen alleen te verenigen als Berlijn bereid is geld weg te halen bij landbouw en regio’s.