Iers besparingsplan van €141 miljard treft veiligheidsuitgaven

Het Ierse voorstel voor de EU-begroting van 2028–2034 verlaagt het totaal met € 141,045 miljard, ongeveer 8%, ten opzichte van het plan van de Europese Commissie (onderhandelingsdocument van de Raad). Regeringsleiders bespraken het voorstel voor het eerst op 15 oktober, maar bereikten geen akkoord (Euronews). De nota legde een botsing bloot: regeringen die een kleinere begroting eisen, willen tegelijk meer geld voor veiligheid. Een grote groep andere regeringen verdedigt juist de uitgaven waarop zou moeten worden bezuinigd om die extra middelen vrij te maken.

Ierland bekleedt het roulerende voorzitterschap van de Raad van de EU: zes maanden lang leidt het de vergaderingen van de nationale ministers. Op 10 oktober verspreidde het een ‘onderhandelingsdocument’, met bedragen en verdelingen waar nog geen besluiten mee worden vastgelegd. Het stelde voor zeven jaar € 1.622,011 miljard aan uitgavenverplichtingen beschikbaar te stellen, gerekend in prijzen van 2025. Het plan van de Commissie komt uit op € 1.763,056 miljard (onderhandelingsdocument van de Raad).

Er is niet over de nota gestemd en ze is niet verworpen. De leiders concludeerden dat het voorstel hen niet dichter bij elkaar bracht en vroegen António Costa, voorzitter van de Europese Raad (de top van regeringsleiders), om te zorgen voor ‘een tijdig akkoord’ (Euronews).

De grootste bijdragers willen minder uitgeven, maar meer aan veiligheid

Zes landen die tot de grootste bijdragers aan de EU-begroting behoren, waaronder Duitsland, Nederland en Zweden, vroegen Ierland op 28 september om enkele honderden miljarden euro’s te schrappen (RTÉ). Op de top noemde bondskanselier Friedrich Merz de Ierse verlaging een stap in de goede richting, maar die bleef volgens hem ver achter bij wat Duitsland eist (Duitse regering). De Zweedse premier Ulf Kristersson zei dat zijn land het voorstel zou afwijzen omdat de begroting nog altijd te groot is (Reuters).

Tegelijk wil datzelfde kamp dat Brussel meer doet aan veiligheid. Premier Rob Jetten zei tegen de Tweede Kamer dat de Ierse bezuinigingen juist het concurrentievermogen, de innovatie en de defensie raken: terreinen waarop hij de EU wil versterken (Tweede Kamer).

De verdeling bevestigt zijn punt. Ierland kortte beperkt op de steun voor landbouw en armere regio’s, maar fors op EU-financiering voor industrie, defensie en buitenlands beleid. De begrotingspost voor landbouw en regio’s daalt met 3,4%; concurrentievermogen en veiligheid leveren 12,8% in en extern optreden 17,4% (onderhandelingsdocument van de Raad).

Het Europees Parlement, dat moet instemmen met de definitieve begroting, maakt van de andere kant bezwaar. De vier hoofdonderhandelaars zeiden dat de korting van 8% de EU minder ruimte laat om in defensie te investeren en partners in het buitenland te steunen (Europees Parlement). Voor landen aan de oostflank is het verlies concreet. De Litouwse president Gitanas Nausėda verzette zich tegen de korting op militaire mobiliteit: financiering voor wegen en spoorlijnen waarover troepen kunnen worden verplaatst (15min).

Verdedigers van landbouw- en regiesteun

Italië en Roemenië hebben 17 regeringen verenigd in de ‘Friends of Cohesion’, genoemd naar de EU-steun voor armere regio’s (Italiaanse regering). Zij willen zowel de omvang van die steun als de regels voor de besteding beschermen. Ook willen ze een einde maken aan kortingen op bijdragen, die de afdrachten van sommige rijkere landen verlagen. Daarmee komen ze rechtstreeks tegenover verschillende grote bijdragers te staan.

Ierland handhaafde de bedragen per land op hoofdlijnen, maar voegde de fondsen samen in één nationaal plan per land (onderhandelingsdocument van de Raad). Daardoor verschuift de zeggenschap naar de nationale hoofdsteden. Regio’s die al lange tijd rechtstreeks met Brussel samenwerken, vrezen immers invloed te verliezen. Daarom eist de cohesiegroep dat niet alleen de bedragen, maar ook de bestedingsregels behouden blijven (Italiaanse regering).

Elke hoofdstad heeft een veto, maar er is geen begrotingsklif

Voor het zevenjarige kader is unanimiteit onder de lidstaten nodig; elk land kan het dus blokkeren. Ook moet het Europees Parlement instemmen (EUR-Lex). Daardoor kunnen beide kampen de onderhandelingen stilleggen. De kalender zet overigens weinig druk. Als er op 1 januari 2028 geen nieuw kader is aangenomen, blijven volgens het Verdrag de uitgavenplafonds van het laatste jaar van het huidige kader gelden (EUR-Lex).

Zoals het er nu ligt, kan het Ierse voorstel niet tegelijk voldoen aan de eis van een lager totaal en die van meer geld voor veiligheid: om de totale uitgaven te verlagen, is juist op veiligheid fors gekort. Voor een akkoord moet dus iemand bewegen. De grootste bijdragers kunnen een hoger totaal accepteren, de cohesiegroep kan instemmen met diepere kortingen op landbouw- en regiosteun, of beide kampen kunnen een deel van hun eisen laten varen. Costa kan een compromis op papier zetten, maar hij kan het niet opleggen aan regeringen die elk een veto hebben. Merz, Jetten en Kristersson moeten aangeven welk bedrag ze aanvaardbaar vinden in ruil voor de extra middelen voor veiligheid waar ze om vragen. De Friends of Cohesion moeten duidelijk maken of er iets van hun geld kan verschuiven.