Ierland levert Rusland vitale alumina

Tussen april 2024 en maart 2025 verscheepte de Aughinish-raffinaderij in County Limerick ongeveer 540.000 ton alumina naar smelterijen van Rusal, de Russische aluminiumreus. Volgens douanegegevens die zijn verzameld door maatschappelijke organisaties binnen de coalitie Razom We Stand, hadden die leveringen een waarde van circa 308 miljoen dollar (Euromaidan Press). Elke ton was legaal.

Juist daar zit het probleem. De EU heeft de invoer van Russisch aluminium in Europa stap voor stap beperkt, maar een verbod op de uitvoer van alumina in omgekeerde richting kwam er nooit (Council of the EU). Alumina is het witte poeder dat uit bauxieterts wordt geraffineerd voordat er aluminiummetaal van kan worden gemaakt (International Aluminium Institute). Europa houdt dus een deel van het Russische metaal buiten de deur, terwijl het wel een essentiële grondstof naar Rusland laat vertrekken.

Van lokale werkgever naar Russische aanvoerlijn

Aughinish is de grootste aluminaraffinaderij van Europa. De fabriek ligt aan de Shannonmonding en heeft ongeveer 470 werknemers in directe dienst, met daarnaast circa 500 banen bij aannemers die aan de locatie zijn verbonden (Irish Times). Voor de regio is de fabriek een ankerwerkgever, zeker in een gebied waar weinig vergelijkbare alternatieven zijn.

Na de grootschalige Russische invasie van Oekraïne verschoof het exportpatroon van de raffinaderij echter richting Moskou, niet ervan weg. Het Russische aandeel in de productie van Aughinish steeg van 23% in 2020 naar 68% in 2024 (Euromaidan Press). De fabriek werd daarmee een belangrijker schakel in de productieketen van Rusal, precies op het moment dat de EU Russisch aluminium uit de Europese markt probeerde te drukken. CEPA, een beleidsinstituut in Washington, vatte het samen als het blokkeren van het eindproduct terwijl de fabriek wel wordt gevoed (CEPA).

De eigendomskwestie maakt het moeilijker om dit af te doen als een neutrale handelsrelatie. De Zweedse belastingdienst bevroor tegoeden bij Kubal, een aan Rusal gelieerde smelterij, nadat zij had geconcludeerd dat de gesanctioneerde Russische miljardair Oleg Deripaska ondanks herstructureringsclaims nog steeds zeggenschap heeft over het moederbedrijfnetwerk (Irish Times, GP). Dat bewijst niet dat de Ierse export illegaal is. Het ondergraaft wel het idee dat de Europese bezittingen van Rusal losstaan van gesanctioneerde personen.

Wie betaalt als het gat wordt gedicht

De Ierse regering zit klem. Taoiseach Simon Harris heeft gezegd dat de kwestie geen simpele keuze is tussen sancties en sluiting. Volgens RTÉ nadert het onderzoek van het Department of Enterprise zijn afronding; de bevindingen gaan daarna naar de Europese Commissie (RTÉ). Dublin heeft besproken of EU-geld kan worden ingezet om Aughinish open te houden als het Russische exportmodel onhoudbaar wordt (AlCircle).

De druk uit andere hoofdsteden is reëel. Estland heeft in gesprekken over sanctiepakketten aangedrongen op een uitvoerverbod voor alumina (Euronews). European Aluminium, de brancheorganisatie, waarschuwt dat Russisch metaal de EU nog steeds via derde landen bereikt, met een korting van ongeveer 11% ten opzichte van binnenlandse producenten (AlCircle). Het dichten van het aluminagat zou de EU-sancties coherenter maken. Tegelijk kunnen de kosten stijgen voor Europese fabrikanten die nu profiteren van goedkopere, aan Rusland gekoppelde aanvoer.

Een verbod zou Russische smelterijen overigens niet automatisch stilleggen. Rusal kan alumina betrekken van leveranciers buiten de EU of via omleidingsconstructies werken. Dat is hetzelfde ontwijkingsprobleem dat de Europese sancties op olie en geraffineerde producten al langer plaagt.

De tegenstrijdigheid die Ierland meedraagt

Het onderzoek van de Ierse regering is nog niet gepubliceerd. Een officiële uitsplitsing van de export is niet vrijgegeven. Of een aluminaverbod in een toekomstig sanctiepakket terechtkomt, hangt af van unanimiteit onder alle 27 lidstaten (Council of the EU). Ierland heeft in dat proces zelf een stem.

Ierland begint zijn EU-raadsvoorzitterschap daarmee met een zichtbare tegenstrijdigheid. Bijna duizend werknemers in Limerick zijn afhankelijk van een fabriek waarvan de grootste klant de aluminiumproducent van een gesanctioneerd land is. Gefaseerde exportbeperkingen kunnen die banen beschermen en tegelijk nieuwe contracten richting Rusland stoppen. De vraag is of Dublin zelf beweegt, of wacht tot Brussel de kwestie afdwingt.