Ierse aluinaarde blijft naar Rusland gaan

Aan de zuidoever van de Shannonmonding, waar County Limerick overgaat in de Atlantische kust, ligt een raffinaderij op ruim 400 acre industrieel terrein. Aughinish Alumina verwerkt bauxieterts tot alumina, het witte poeder waaruit aluminium wordt gesmolten. Het is de grootste alumina-raffinaderij van Europa (Euronews). De eigenaar is Rusal, de Russische aluminiumreus. Precies dat maakt van een verder stille fabriek een test voor de vraag hoe sluitend de EU-sancties tegen Rusland eigenlijk zijn.

Het juridische gat

De EU verbood in februari 2025, in het zestiende sanctiepakket, de invoer van Russisch primair aluminium (Council of the EU). Maar de uitvoer van alumina in de omgekeerde richting werd niet verboden. Russisch aluminium mag Europa niet in, terwijl Ierse alumina wel de smelters voedt die dat aluminium maken. De handel is legaal. Daar zit precies het probleem.

De omvang is aanzienlijk. Uit onderzoek van The Irish Times en OCCRP, het Organised Crime and Corruption Reporting Project, blijkt dat Aughinish tussen april 2024 en maart 2025 540.497 ton alumina ter waarde van meer dan $307,85 miljoen naar drie Rusal-smelters in Rusland verscheepte (Euromaidan Press).

Wat er gebeurt nadat de alumina Rusland bereikt, maakt de beschuldiging ernstiger. Russische smelters zetten het poeder om in aluminium. Volgens het OCCRP-onderzoek werd daarna voor meer dan $650 miljoen aan dat aluminium verkocht aan ASK, een handelsbedrijf in Moskou (OCCRP). ASK heeft geleverd aan meer dan veertig Russische wapenbedrijven die zelf onder EU-sancties vallen. Dat is een redenering via de toeleveringsketen, met materiaal dat door drie schakels loopt. Het is geen bewijs dat een specifieke partij Ierse alumina in een Russisch wapen is beland.

De Ierse minister van Ondernemingen Peter Burke liet de zaak onderzoeken. Die doorlichting vond "geen informatie van voldoende bewijsniveau" om te bevestigen dat de alumina militaire toeleveringsketens bereikt (Department of Enterprise). Tegelijk erkende het rapport dat Ierse ambtenaren het product fysiek niet meer kunnen volgen zodra het in Rusland aankomt (Irish Times). Premier Micheál Martin vatte het nuchter samen: het onderzoek bewijst niet dat de alumina bij wapenproducenten terechtkomt, maar evenmin dat dit niet gebeurt (RTÉ).

Wie betaalt als het gat wordt gedicht

Als de EU alumina toevoegt aan een volgend sanctiepakket, zijn de eerste verliezers de werknemers van Aughinish en de logistieke keten van Rusal. Het bedrijf waarschuwde EU-commissaris Michael McGrath dat een uitvoerverbod de fabriek tot sluiting kan dwingen. Aughinish stelt bovendien 37% te leveren van de smelterwaardige alumina die de Europese industrie gebruikt (Irish Times, Euronews).

Dat doet ertoe, omdat Europa veel meer primair aluminium verbruikt dan het zelf produceert (Recyclingportal). Een verbod dat Russische smelters moet raken, kan Europese smelters dus als eerste klemzetten als Aughinish zijn productie niet snel genoeg aan andere afnemers kwijt kan.

De Ierse staatssecretaris Niall Collins stelde een tussenweg voor: onafhankelijke controle op de bestemming van de alumina, in plaats van een volledig uitvoerverbod (RTÉ). De Oekraïense ambassademedewerker Yaroslav Humeniuk was directer: stop de alumina-export naar Rusland. De Estse minister van Binnenlandse Zaken Igor Taro steunde die lijn en zei dat Europa het "oorlogsmechanisme" niet moet voeden.

Het Europees Parlement heeft al voor een verbod op alumina-export naar Rusland gestemd, al is die stemming niet bindend (OCCRP). Voor EU-sancties is immers unanimiteit nodig van alle 27 lidstaten. Volgens Bloomberg zal de Commissie het Ierse onderzoek meewegen bij het vormgeven van een toekomstig pakket (Bloomberg).

Ierland heeft de wet niet overtreden. Het heeft wel blootgelegd dat de EU-sancties nooit zijn geschreven voor deze handelsstroom. Het gat dichten betekent dat 27 hoofdsteden moeten besluiten dat het veiligheidsrisico zwaarder weegt dan de schade aan de toeleveringsketen. Dat antwoord moet uit Brussel komen, en Brussel heeft het nog niet gegeven.