Italië schrapt kernenergieverbod na 40 jaar

De Italiaanse Kamer van Afgevaardigden stemde op 4 juni voor het terugdraaien van een kernenergieverbod dat vier decennia standhield. Met 155 tegen 86 stemmen schuift Rome de referenda van 1987 en 2011 terzijde, die kernenergie politiek vrijwel onaantastbaar maakten. De regering-Meloni wil kleine modulaire reactoren, SMR's, vanaf 2034 in bedrijf hebben. Dat zijn compacte kerncentrales die grotendeels in fabrieken moeten worden gebouwd. Commercieel bestaat die technologie in het Westen nog nergens, terwijl Frankrijk zijn bestaande kerncentrales nu al inzet om energie-intensieve investeringen binnen te halen die Italië zelf hard nodig heeft.

Twaalf maanden tot de echte keuzes

Wat het parlement heeft goedgekeurd, is een legge delega: een kaderwet die de regering twaalf maanden geeft om de uitvoeringsregels uit te werken (Camera dei Deputati). Er is nog geen reactortechnologie gekozen. Er zijn geen locaties aangewezen. Italië hief zijn nucleaire veiligheidsautoriteit in de jaren negentig op en heeft die sindsdien niet opnieuw opgebouwd. Voor het zomerreces moet de Senaat zich bovendien nog over het wetsvoorstel buigen.

De prijsprikkel is wel degelijk reëel. Italiaanse stroom kost meer dan € 105/MWh, bijna het dubbele van de ongeveer € 60/MWh die Frankrijk betaalt dankzij zijn 56 operationele reactoren (Élysée, Editoriale Domani). Meloni's eigen regering erkent dat Italië bij energieprijzen "volledig uit de markt" ligt. Dat verschil raakt de kosten van fabrieken, de energierekening van huishoudens en het vermogen van Italië om datacenters aan te trekken, die veel goedkope en stabiele stroom nodig hebben.

SMR's moeten dit allemaal oplossen. Alleen levert nog geen enkel westers land commerciële elektriciteit uit zo'n reactor. Het verst gevorderde westerse project, de NuScale-centrale in de Verenigde Staten, werd in 2023 geschrapt nadat de kosten bijna waren verdubbeld. Grote Europese reactorprojecten in Frankrijk en Groot-Brittannië liepen steevast miljarden over budget en kwamen ongeveer een decennium later dan gepland. Kerncentrales bouwen in complexe regelgevingsomgevingen blijkt veel duurder en trager dan vooraf wordt aangenomen. Tegen die staat van dienst wedt Italië nu in.

Frankrijk zet reactoren om in AI-investeringen

Het verschil ontstaat nu, niet pas in 2034. Tijdens de Choose France-top van 2026 zegde SoftBank € 45 miljard toe voor AI-datacenters in Noord-Frankrijk, gevoed door goedkope kernstroom die dag en nacht beschikbaar is.

Het talent volgt de infrastructuur. Newcleo, een kernenergiestart-up opgericht door de Italiaanse natuurkundige Stefano Buono, verhuisde van Italië naar Frankrijk. Daar kreeg het bedrijf steun via France 2030, het Franse programma voor industriële investeringen. Italië exporteert dus zijn eigen nucleaire expertise naar de concurrent die de reactoren al heeft staan.

De beoordeling van het World Nuclear Report is nuchter en hard: de Italiaanse kernenergieplannen zijn tot zeker halverwege de jaren veertig "irrelevant" voor de Europese stroomstromen.

De financiële gok

Italië heeft echt een probleem met energiekosten. Zijn fabrieken betalen bijna twee keer zoveel voor stroom als Franse concurrenten. Minder afhankelijk worden van geïmporteerd gas is economisch verstandig.

De vraag is of SMR's daarvoor het juiste instrument zijn. Nieuwe kernenergie kost per megawattuur doorgaans meerdere malen meer dan nieuwe zonne- of windenergie. Voor een land met een van de hoogste staatsschulden van Europa is het op grote schaal financieren van onbewezen technologie een financiële gok boven op een energiestrategie.

De stemming van 4 juni begraaft de referenda van 1987 en 2011. Politiek doet dat ertoe. Economisch verandert er minstens tien jaar weinig. De investeringen die Italië nodig heeft, in AI-infrastructuur, hoogwaardige maakindustrie en geëlektrificeerde industrie, worden nu gedaan in landen die de stroom al kunnen leveren. Italië heeft gestemd vóór de wens om kernenergie terug te halen. De bouw ervan vraagt vijftien jaar aan techniek, toezicht en uitgaven. Geen parlementaire stemming verkort dat traject.