Italië laat €6 billion SAFE-leningen liggen

Italië heeft de Europese Commissie gevraagd om ongeveer € 8 tot 8,9 miljard aan defensieleningen. Dat is ruwweg de helft van de € 14,9 miljard die Brussel voorlopig voor Rome had gereserveerd (Il Fatto Quotidiano, Eunews). Het geld komt uit SAFE, voluit Security Action for Europe: een fonds van € 150 miljard waarmee de EU centraal leent en dat geld vervolgens doorzet naar lidstaten voor defensieaankopen. Brussel kan goedkoper lenen dan de meeste nationale regeringen afzonderlijk. Maar ook goedkope schuld blijft schuld, en die moet een regering politiek willen dragen.

Op dezelfde dag werd het verschil zichtbaar. Roemenië ontving een eerste SAFE-betaling van € 2,5 miljard en zet dat geld al om in orders: Lynx-infanterievoertuigen, Mistral-luchtverdedigingssystemen en Airbus-helikopters (EC Romania, HotNews). Polen had al een akkoord van € 43,7 miljard getekend en € 6,6 miljard aan voorfinanciering binnengehaald (European Commission, Notes from Poland). Wie vroeg tekent, verandert leningen inmiddels in contracten. De kleinere Italiaanse aanvraag legt daarom een eerdere vraag bloot: willen alle regeringen het beschikbare geld eigenlijk wel opnemen?

Coalitiecompromis, geen begrotingslogica

SAFE is opgezet onder Verordening 2025/1106 van de Raad, maar werkt niet als een subsidie. Elke euro die Rome via het fonds leent, telt uiteindelijk als Italiaanse schuld. Italiaanse partijen moeten die extra schuld dus gewoon thuis verdedigen.

Binnen de coalitie van Giorgia Meloni liep de breuklijn tussen minister van Buitenlandse Zaken Antonio Tajani van Forza Italia, die op een conferentie in Rimini publiekelijk pleitte voor de volledige aanvraag, en Matteo Salvini's Lega, die zich verzette tegen meer defensieschuld. Minister van Financiën Giancarlo Giorgetti erkende wel dat SAFE gunstige voorwaarden biedt, maar de regering halveerde de aanvraag toch (Il Foglio). Tajani presenteerde de terugtocht als een herschikking van prioriteiten: Italië moest volgens hem meer investeren in zorg en sociaal beleid, na veranderde omstandigheden die hij koppelde aan het conflict met Iran (Il Fatto Quotidiano, PAP). Uit het openbare dossier blijkt niet of vooral druk van de Lega, terughoudendheid bij de schatkist of een bewuste Meloni-balans de doorslag gaf. De uitkomst is wel helder: Rome vroeg de helft.

Spanje laat in het klein hetzelfde patroon zien. Madrid vroeg slechts € 1 miljard aan, terwijl junior coalitiepartner Sumar zich openlijk verzette tegen hogere defensie-uitgaven (EFE, El Confidencial). Goedkope EU-financiering maakt defensieschuld binnenlands dus niet pijnloos.

De rij achter Rome

De Italiaanse aarzeling had gevolgen buiten Italië. SAFE heeft een vast totaalbedrag. Woordvoerder Thomas Regnier van de Commissie drong bij Italië aan op duidelijkheid, omdat ongebruikt geld de Commissie verhindert om middelen aan andere regeringen toe te wijzen (Euronews). De ongeveer € 6 miljard die Italië laat liggen, vormt samen met de nog onopgeloste Hongaarse aanvraag een pot die de Commissie vóór het einde van 2026 opnieuw kan openstellen in een tweede ronde (Euractiv, Council).

Polen staat al klaar. Viceminister van Defensie Paweł Zalewski bevestigde dat Warschau in die tweede ronde wil meedingen naar extra SAFE-middelen (Bankier/PAP). Poolse media schatten dat tot € 10 miljard beschikbaar kan komen, al hangt dat bedrag af van de definitieve Italiaanse en Hongaarse cijfers en blijft het dus speculatief (RMF24).

Hongarije is een ander geval. Een nieuwe regering beoordeelt het defensie-investeringsplan van haar voorganger opnieuw wegens corruptiezorgen. De Commissie had de Hongaarse aanvraag nog niet goedgekeurd toen andere landen al groen licht kregen (Euronews HU). Bij Hongarije gaat het om bestuur en toezicht, niet om een coalitiegevecht over lenen.

Wie eerst uitgeeft, vormt de markt

De SAFE-regels schrijven voor dat defensieaankopen voor minstens 65% uit Europese of Oekraïense componenten bestaan. Daarmee worden contracten richting fabrikanten in de EU gestuurd, precies in lijn met de Franse inzet op meer defensie-industriële autonomie (Council, CMS). Regeringen die snel geld opnemen, bewapenen zich dus niet alleen. Zij bepalen ook orderboeken, leveranciersrelaties en productielijnen in Europa.

De Brusselse machine draait inmiddels. Goedkeuringen, overeenkomsten en eerste betalingen zijn bij meer dan een dozijn landen aangekomen. Maar SAFE beloont vooral regeringen die nu defensieschuld willen aangaan. Italië heeft laten zien dat Rome daartoe maar half bereid is. De miljarden die het laat liggen, trekken alweer nieuwe gegadigden.