Italiës pensioen- en rentelasten stijgen met € 21,54 miljard

De Italiaanse pensioen- en rentelasten stijgen volgend jaar naar verwachting samen met € 21,54 miljard, nog voordat de regering één nieuwe begrotingsmaatregel heeft vastgelegd (Repubblica, Il Fatto Quotidiano). De stijging van beide posten komt door prijsverhogingen en leningen uit het verleden. De rest van de begroting voor 2027, van belastingverlagingen tot steun voor gezinnen, moet daar omheen worden gebouwd.

Twee rekeningen die vanzelf oplopen

De cijfers komen uit een meerjarig begrotingsplan dat het kabinet op 2 oktober goedkeurde. Het plan geeft richting aan de komende begrotingswet, maar leidt zelf niet tot uitgaven (ANSA). De cijfers zijn tot dusver gebaseerd op eensluidende mediaberichten, niet op een ministeriële tabel die regel voor regel is gecontroleerd. We schreven eerder dat het plan ervan uitgaat dat de rentelasten nog jaren blijven stijgen (To Brief).

De rente op de staatsschuld loopt naar verwachting op van € 96,9 miljard naar € 103,7 miljard (Il Fatto Quotidiano). Die rekening verandert geleidelijk. Over staatsobligaties met een vaste rente die al zijn uitgegeven, blijft de afgesproken rente verschuldigd. Een hogere rente werkt dus pas door wanneer de schatkist nieuwe schuld uitgeeft of een aflopende obligatie vervangt.

Eind 2025 had de Italiaanse staatsschuld volgens het Parliamentary Budget Office gemiddeld nog een looptijd van 7,9 jaar (UPB). Het plan schrijft een deel van de stijging van de rentelasten volgend jaar toe aan inflatie en verwacht dat hogere obligatierentes, het rendement dat beleggers eisen om geld aan de staat uit te lenen, in latere jaren zwaarder gaan wegen (AGI).

Die rentes worden deels in het hele eurogebied bepaald. Een analyse die de ECB dit jaar publiceerde, concludeerde dat het grootste deel van de stijging van de tienjaarsrentes in het eurogebied voortkwam uit veranderde verwachtingen over toekomstige ECB-rentes (ECB). De analyse gaat over het eurogebied als geheel, niet alleen over Italië. Ze maakt wel duidelijk dat een regering in euro’s meer betaalt wanneer de renteverwachtingen voor iedereen verschuiven en zij meer schuld moet herfinancieren.

Voor pensioenen geldt een andere regel. Ze stijgen mee met de prijzen en elke verhoging wordt onderdeel van de basis voor de volgende aanpassing. Zo werkt de verhoging door in alle latere uitkeringen. Het deel van een pensioen tot vier keer het minimumpensioen wordt volledig aan de prijsstijging aangepast; voor delen daarboven geldt een lagere aanpassing (Il Messaggero). Bij lagere pensioenen betaalt de begroting de volledige inflatiecorrectie. Gepensioneerden met een hoger pensioen vangen een deel zelf op, doordat hun geld minder waard wordt.

Volgens berichten raamt de Italiaanse staatsboekhouding de prijsaanpassing voor volgend jaar op meer dan € 10 miljard, op basis van een voorlopige inflatie van 2,9% (Il Messaggero). De totale pensioenuitgaven stijgen naar verwachting van € 351,8 miljard naar € 366,54 miljard (Repubblica). Die cijfers beantwoorden verschillende vragen. Het eerste bedrag is wat het kost om bestaande pensioenen aan de prijzen aan te passen. Het tweede verandert ook door het aantal gepensioneerden, nieuwe uitkeringen en verschuivingen in de pensioengang. Er is geen gepubliceerd cijfer dat de inflatiecorrectie uitsplitst van die andere oorzaken.

Extra lenen, met voorwaarden

Het kabinet heeft ook gevraagd om in 2027 en 2028 jaarlijks ongeveer € 14 miljard extra te lenen boven op het uitgavenpad dat Italië met de EU heeft afgesproken (Teleborsa, Primapagina News). Minister van Financiën Giancarlo Giorgetti noemde het plan prudent in een lastige economische situatie (AGI). De extra ruimte wordt gelijk verdeeld: 0,3% van het BBP voor energie en evenveel voor defensie (Teleborsa).

Voor het verzoek is in beide kamers van het parlement een absolute meerderheid nodig (Senate). De stemming wordt op 13 oktober verwacht; de begrotingswet volgt naar verwachting rond 20 oktober (Corriere).

Voor het energiedeel gelden voorwaarden. Volgens richtlijnen van de Europese Commissie tellen alleen investeringen mee, zoals het renoveren van gebouwen en maatregelen voor energie-efficiëntie. Kortingen op energierekeningen vallen daar niet onder (European Commission). Welke uitgaven de EU-regels ook buiten de limiet plaatsen, de extra leningen en de rente daarover komen wel voor rekening van Italië.

De extra leningen zijn bestemd voor toegestane energie- en defensie-uitgaven en dus niet bedoeld voor pensioenen of rente. Toch ligt de rest van de begroting niet vast: de regering kan elders bezuinigen, inkomsten verhogen of geld tussen begrotingsposten verschuiven. De twee stijgende posten zijn evenmin een prognose van het begrotingstekort. Ze laten zien welke kosten zich aandienen voordat de politiek keuzes maakt. Hoeveel ruimte er overblijft voor belastingverlagingen en gezinsmaatregelen, moet Giorgetti het parlement laten zien wanneer de begrotingswet rond 20 oktober wordt ingediend (Corriere).