Italië laat asieloverdrachten vastlopen

Acht EU-landen dienden in de eerste drie weken na 12 juni overdrachtsverzoeken in bij Italië, toen de nieuwe asielregels van kracht werden. Rome wees ze allemaal af. Twee maanden later zei minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi tegen ANSA dat er sinds de toepassing van het pact ongeveer 50 verzoeken waren binnengekomen, maar dat slechts drie mensen daadwerkelijk in Italië waren aangekomen. Precies dat verschil tussen een besluit op papier en iemand die uit een bus stapt, moest het EU-migratie- en asielpact verkleinen. De eerste signalen wijzen erop dat dit nog niet lukt.

Verzoeken stapelen zich op, aankomsten niet

De eerste beoordeling van de Europese Commissie besloeg de periode van 12 juni tot 7 juli en telde 12 overdrachtszaken uit acht lidstaten. Rome weigerde ze allemaal. Piantedosi's interview van 21 augustus vult dat beeld aan: ongeveer 50 verzoeken erin, drie aankomsten eruit.

Oostenrijk is het enige land dat concreet zegt overdrachten te hebben afgerond. Oostenrijkse en Italiaanse media melden, op basis van het Oostenrijkse ministerie van Binnenlandse Zaken, dat na 12 juni vier asielzoekers per bus of trein fysiek zijn overgedragen (ORF, Il Sole 24 Ore). Maar vier Oostenrijkse overdrachten passen slecht bij Piantedosi's drie aankomsten. Zaakgegevens zijn niet gepubliceerd, en geen van beide kanten heeft het verschil uitgelegd.

Diezelfde kloof bestaat in heel Europa. Cijfers van Eurostat laten zien dat in 2025 onder het oude Dublinsysteem 111.708 uitgaande verzoeken werden gedaan. Dat systeem, de vorige EU-regels, maakte doorgaans het eerste land van binnenkomst verantwoordelijk voor de asielaanvraag. Die verzoeken leidden tot slechts 16.620 feitelijke overdrachten. Alleen Italië ontving dat jaar 24.152 inkomende verzoeken. De nieuwe regels van het pact moesten die verhouding verbeteren, met betere bewijsmiddelen en duidelijkere criteria voor verantwoordelijkheid. Het knelpunt zat alleen nooit vooral in identificatie. Het zat in de overdracht zelf.

Waarom vertraging het wapen is

Volgens het EU-recht schuift de verantwoordelijkheid terug naar de verzendende lidstaat als een overdracht niet binnen zes maanden wordt uitgevoerd (Verordening 604/2013, art. 29). Italië hoeft dus geen juridisch debat te winnen. Het hoeft alleen de klok te laten lopen.

De Commissie heeft duidelijk gezegd dat een ontvangende lidstaat een overdracht niet zomaar mag weigeren; hij moet een alternatieve datum voorstellen. Maar Brussel heeft geen operationele macht om iemand op een vliegtuig naar Rome te zetten. Het handhavingsmiddel is de inbreukprocedure, een traag juridisch traject dat uiteindelijk kan uitmonden in een uitspraak van het Hof en boetes. Dat is een dreiging in jaren, niet in weken. Tegenover een termijn van zes maanden legt die procedure het structureel af.

Het conflict tussen Berlijn en Rome laat zien hoe dat werkt. Toen Duitsland op 19 augustus drie asielzoekers probeerde over te dragen, stelde het Viminale, het Italiaanse ministerie van Binnenlandse Zaken, dat de zaken dateerden van vóór de start van het pact op 12 juni en vielen onder een bilaterale "schone lei"-afspraak van eind 2025 (Adnkronos, Tagesschau). Duitsland betwist dat. Juist in het grijze gebied tussen oude Dublin-dossiers en nieuwe pactzaken vechten de twee regeringen dit uit. Noch het EU-recht, noch de bilaterale afspraak trekt daar een heldere grens.

Zoals we eerder berichtten, zei vicepremier Matteo Salvini vorige week dat Italië geen terugkeerders uit Duitsland zou accepteren zolang Duitse ngo-schepen geredde migranten naar Italiaanse havens blijven brengen. Juridisch koppelt hij daarmee verplichtingen die niet bij elkaar horen. Politiek werkt het wel: een procedurele kwestie verandert zo in een soevereiniteitsargument dat in eigen land goed valt.

Uitvoering faalt in heel Europa

Finland heeft bevestigd dat het individuele overdrachten naar Italië voorbereidt, maar had op 21 augustus nog geen enkele overdracht afgerond (HS). Nederland sprak met Rome een schonelei-aanpak af voor alleen zaken van na 12 juni, maar geen Nederlandse bron bevestigt dat al een overdracht is voltooid (NOS).

Ierland voert samen met noordelijke landen druk op Rome uit, maar de eigen cijfers verzwakken die druk. The Irish Times meldde slechts 19 feitelijke overdrachten op 1.037 overdrachtsbesluiten tussen 2021 en 2025. Eurostat registreerde in 2025 nul uitgaande Ierse Dublinoverdrachten. Ook staten die Italiaanse naleving eisen, krijgen hun eigen overdrachtsbesluiten dus nauwelijks omgezet in beweging.

Het pact gaf Europa betere instrumenten om vast te stellen welk land een asielzaak moet behandelen: een bredere vingerafdrukkendatabase (herschikte Eurodac-verordening), duidelijkere regels voor verantwoordelijkheid en stevigere bepalingen tegen secundaire migratie. Maar geen van die instrumenten geeft een lidstaat de macht om een overdracht af te dwingen wanneer het ontvangende land vertraagt. Het pact heeft de toewijzing verbeterd. De uitvoering ligt nog steeds bij nationale regeringen die niet altijd willen meewerken. De Commissie moet nu zeggen of zij een inbreukprocedure tegen Italië opent. Tot die tijd test Rome of nauwkeurige verantwoordelijkheidsregels ertoe doen wanneer een regering simpelweg weigert mensen te laten bewegen.