Kazachstan stopt olie-export na tankeraanvallen

Na droneaanvallen op tankers bij de Russische terminal van Novorossiejsk bereidde Kazachstan zich voor om de uitvoer via de CPC-pijpleiding stil te leggen. Dat is de belangrijkste route voor Kazachse ruwe olie naar Europese markten. Daarmee komt de zwakke plek in Europa's energieverschuiving sinds de Russische invasie bloot te liggen: raffinaderijen vervingen Russische olie door Kazachse olie, maar die olie verlaat de regio nog altijd via Russisch grondgebied en een zee waarin beide partijen schepen aanvallen.

Drie aanvallen, daarna stilte

Het Caspian Pipeline Consortium, een multinationale onderneming die vooral Kazachse ruwe olie naar een laadterminal aan de Russische Zwarte Zeekust vervoert, legde de activiteiten twee keer in drie dagen stil. Op 19 juli troffen drones twee tankers tijdens het laden. CPC hervatte de operatie kort, maar stopte op 20 juli opnieuw nadat een derde schip was geraakt (S&P Global, BOE Report). Op 21 juli bereidde Kazachstan zich voor om het pompen helemaal te staken, omdat tankerbedrijven geen schepen meer naar het gebied wilden sturen (Bloomberg).

Tot de aandeelhouders van CPC behoren KazMunayGas, Chevron, ExxonMobil en Shell, naast het Russische Lukoil (CPC). Europese raffinaderijen hebben CPC Blend behandeld als een praktische vervanger voor gesanctioneerde Russische vaten (EIA). Op papier is het Kazachse olie. Geografisch loopt de route via Rusland. En uiteindelijk beslissen niet regeringen, maar tankerbedrijven of schepen een dronezone binnenvaren.

Het raffinaderijprobleem van Berlijn

Duitsland laat zien wat routerisico betekent voor de daadwerkelijke brandstofvoorziening. De PCK-raffinaderij in Schwedt, die Berlijn, Brandenburg en delen van West-Polen bevoorraadt, verloor in juli toegang tot Kazachse ruwe olie via de Droezjba-pijpleiding. De weggevallen volumes waren goed voor ongeveer een vijfde van de verwerkte olie; een vervangende levering uit Zuid-Amerika hield de bezettingsgraad volgens het Duitse ministerie van Economische Zaken rond 80% (Zeit). Berlijn houdt vol dat er geen brandstofcrisis is.

De regering bekijkt nu opnieuw een uitbreiding van de pijpleiding van Rostock naar Schwedt, die routes onder Russische controle volledig zou omzeilen. Dat project zit vast. EU-regels beperken de ruimte voor Berlijn om de infrastructuur te subsidiëren als het voordeel terechtkomt bij Rosneft Deutschland, het Russische bedrijf dat PCK nog altijd exploiteert onder toezicht van de Duitse overheid (Zeit).

Het risico blijft niet beperkt tot één terminal

Op 21 juli raakte een drone de propaantanker Gas Lisbon in het westelijke deel van de Zwarte Zee, terwijl het schip onderweg was naar de Oekraïense Donauhaven Reni. Roemenië redde alle 17 bemanningsleden (Euronews, tagesschau). De inslag vond plaats in de exclusieve economische zone van Roemenië, waar Boekarest rechtsmacht heeft over hulpbronnen en veiligheid, maar geen volledige soevereiniteit. Dat juridische onderscheid maakt een militaire NAVO-reactie onwaarschijnlijk; de meest aannemelijke route is meer toezicht en afschrikking (BBC). Bulgarije, Roemenië en Turkije hebben al een trilaterale mijnenbestrijdingstaakgroep, die wordt uitgebreid richting bescherming van infrastructuur (Armymedia). Maar maritieme patrouilles lossen het structurele probleem niet op.

Routerisico verscherpt ook de politieke onderhandeling binnen de EU. Het 21e sanctiepakket tegen Rusland was medio juli nog niet rond, met onder meer het olieprijsplafond als twistpunt (ANSA). EU-sancties vereisen unanimiteit, waardoor één regering het hele pakket kan ophouden. Griekenland heeft naar verluidt bepalingen geblokkeerd die transport van Russisch lng zouden verbieden, om zijn gespecialiseerde scheepvaartsector te beschermen. Dat gebeurde terwijl tankers met Griekse belangen juist tot de schepen behoorden die bij de CPC-terminal werden geraakt (Euronews, Newsit). Elke verstoring geeft Viktor Orbán bovendien een kant-en-klaar argument. Volgens Telex kocht Boedapest in juni voor € 591 miljoen aan Russische energie, en Orbán presenteert voortgezette Russische import als noodzaak, ook al wijzen Hongaarse reservegegevens niet op een bevoorradingscrisis (Portfolio).

Europa veranderde de eigenaar van zijn olie. Het veranderde niet de geografie van de route. Zolang alternatieve pijpleidingen en laadcapaciteit buiten de oorlogszone in de Zwarte Zee ontbreken, blijft dat verschil tussen etiket en locatie de plek waar Europese energiezekerheid breekt.