Kulbergs op kop met 35.6%, coalitie onzeker

Na de stemming van zaterdag haalde de United List van premier Andris Kulbergs 35,6% in een gezamenlijke exitpoll, ruim 24 procentpunt meer dan de eerstvolgende partij (Apollo/LETA, BNN). Daarmee is Kulbergs de uitgesproken favoriet om de volgende regering van Letland te vormen. Wie zijn coalitiepartners worden, is daarmee nog niet duidelijk: uren na sluiting van de stembureaus was er nog geen officiële zetelverdeling.

Eén kleine partij kan de verhoudingen veranderen

Achter de United List eindigden vijf partijen dicht bij elkaar: van Latvia First met 11,3% tot New Unity met 6,7%. Ze haalden allemaal de landelijke kiesdrempel van 5% en komen daarmee in aanmerking voor een van de 100 zetels (Delfi/LETA). De Union of Greens and Farmers bleef met 3,7% onder de drempel (Rzeczpospolita).

Dat kleine percentage weegt zwaarder dan het op het eerste gezicht lijkt. De peilers ondervroegen meer dan 6.500 kiezers; ongeveer 30% wilde niet zeggen op wie die had gestemd (Apollo/LETA). In Zemgale, de regio waar de Groenen en Boeren traditioneel sterk staan, lag dat aandeel hoger.

Als de kiezers die geen antwoord gaven het patroon in die regio volgen, kan het werkelijke aandeel van de partij dichter bij de kiesdrempel liggen dan de peiling suggereert. Hoeveel dichter, valt uit de gegevens niet op te maken. Bovendien nam de peiling de stemmen niet mee van de ruim 169.600 mensen die vóór zaterdag al hadden gestemd (LSM). Hun stemmen tellen wel mee, ook al zijn ze niet in het onderzoek meegenomen.

Het tellen begon laat. Sommige kiezers die vooraf hadden gestemd, brachten op de verkiezingsdag opnieuw een stem uit. Alleen de laatste stem van een kiezer telt, dus moesten de autoriteiten eerst het elektronische kiezersregister controleren op dubbele stemmen. Volgens TVNET kwam het tellen in het hele land pas na enkele uren vertraging op gang. De berichtgeving wijst op een trage start, niet op onenigheid over stembiljetten. Daaruit blijkt evenmin dat de uitslag al is gecontroleerd en bevestigd.

Coalitiepartners zijn belangrijker dan percentages

Voor een meerderheid in de Saeima, het Letse parlement met 100 zetels, zijn 51 stemmen nodig. Nadat partijen onder de kiesdrempel zijn afgevallen, worden de zetels verdeeld over vijf kiesdistricten. De percentages uit de peiling laten zich daarom niet rechtstreeks omzetten in zetels (BNN).

De peiling wijst wel op mogelijke coalities. Poolse media schetsten een combinatie van de United List en de nationalistische National Alliance, aangevuld met het centrumrechtse New Unity of de liberale Progressives (Rzeczpospolita). In beide varianten blijft Sovereign Power/Young Latvians buiten de regering. Euronews omschreef die partij als kritisch over steun aan Oekraïne en hogere defensie-uitgaven (Euronews Polska).

Die opties gaan ervan uit dat de Groenen en Boeren buiten het parlement blijven. Halen ze bij de officiële telling toch de kiesdrempel, dan gaan hun zetels ten koste van andere partijen en moet elke coalitie opnieuw worden doorgerekend. Een partij die vanavond overbodig lijkt, kan dan alsnog nodig blijken, of juist andersom.

Kulbergs had op de verkiezingsavond nog niets gezegd over mogelijke coalitiepartners, meldde het Duitse Deutschlandfunk. Zijn stilzwijgen past bij een leider die weet dat zijn speelruimte afhangt van cijfers die hij nog niet heeft.

Van Tallinn tot Vilnius gevolgd

De buurlanden volgden de verkiezingsavond nauwgezet. De Estse publieke omroep ERR zag in de race mede een botsing tussen oriëntatie op het oosten en op het westen (ERR). De Litouwse omroep LRT had al voorspeld dat de coalitieonderhandelingen lastig zouden worden (LRT). Poolse en Duitse media brachten de exitpoll binnen enkele uren.

Voor de buurlanden is van belang welke koers het volgende Letse kabinet kiest. Een coalitieakkoord of regeringsprogramma ligt er nog niet. De partij die het meest sceptisch staat tegenover steun aan Oekraïne heeft geen afgesproken route naar de regering, en geen van de coalitiepartners waar de peiling op wijst, heeft een koerswijziging aangekondigd.

De officiële vaststelling van de uitslag bepaalt hoeveel speelruimte Kulbergs heeft. Blijven de Groenen en Boeren onder de kiesdrempel, dan blijven de coalities die de peiling suggereert in beeld en kan hij kiezen uit partijen die in grote lijnen dezelfde koers varen. Komen ze wel in het parlement, dan krijgt hij te maken met meer partijen en wordt het lastiger om voor elke benodigde zetel steun te vinden. De definitieve uitslag van de Central Election Commission zal uitwijzen welke regering Letland krijgt.