Lagarde hint op vroeg ECB-vertrek

Christine Lagarde sluit niet uit dat zij de Europese Centrale Bank verlaat voordat haar termijn in oktober 2027 afloopt. Tegen Franse media zei zij dat zij mogelijk als "Europese stem" wil meewegen in het Franse presidentsdebat (Le Figaro, CNBC). Ze is niet afgetreden, heeft zich niet kandidaat gesteld en noemde geen datum. Toch heeft de ECB-president zichzelf in de baan van een nationale verkiezing gebracht. De geloofwaardigheid van de ECB als onafhankelijke instelling is immers geen abstract staatsrechtelijk bezit, maar een economisch kapitaal met een prijskaartje.

Waarom onafhankelijkheid geld waard is

De ECB bepaalt niet alleen de rente voor de 20 eurolanden. Zij stuurt ook wat banken, beleggers en overheden verwachten dat er met die rente gebeurt. Die verwachtingen werken direct door in hypotheekrentes, de prijs van zakelijke leningen en de rente die staten betalen als zij geld ophalen op de kapitaalmarkt.

Lagarde beslist daar niet in haar eentje over. De Raad van Bestuur stemt: de zes leden van de directie plus de presidenten van de nationale centrale banken in de eurozone (ECB). In juni verhoogde de Raad de depositorente, de vergoeding die banken krijgen als zij geld 's nachts bij de ECB stallen, naar 2,25%. Dat was de eerste verhoging sinds 2023 (ECB, Brussels Signal). Enkele dagen later kondigde Lagarde op de jaarlijkse ECB-conferentie in Sintra een terugkeer naar de basis aan: beleidsrentes als voornaamste instrument, besluiten per vergadering en minder toezeggingen over de volgende rentestap (ECB). De boodschap aan de markt was helder: de ECB volgt de data, niet de politiek.

Juist daarom wringt haar Franse opmerking. Het EU-verdrag verplicht de ECB en haar bestuurders geen instructies te vragen of te aanvaarden van regeringen (EUR-Lex). Lagarde heeft geen regel overtreden. Maar de persoon die die onafhankelijkheid moet belichamen, plaatste zichzelf wel midden in een nationale politieke strijd.

Nog geen schok, maar de bedrading ligt bloot

De obligatiemarkten hebben vooralsnog niet zichtbaar gereageerd. De Duitse tienjaarsrente stond op 3 juli rond 2,94%, al is dat een momentopname uit marktdata en geen bewijs dat de hele handelsdag rustig verliep (Trading Economics). De spreads, dus de extra rente die beleggers vragen om aan risicovollere landen te lenen in plaats van aan Duitsland, lagen op ongeveer 0,8 procentpunt voor Frankrijk en Italië en rond 0,67 voor Griekenland (Financial Times). Die verschillen weerspiegelen bestaande begrotingsrisico's, niet iets wat Lagarde heeft gezegd.

Het punt is dan ook niet dat haar opmerking de prijzen al heeft bewogen. Het punt is dat een verlies aan vertrouwen in de onafhankelijkheid van de ECB precies zichtbaar zou worden op plekken waar renteverwachtingen nu al dagelijks doorwerken. In Spanje worden variabele hypotheken herzien op basis van Euribor, de referentierente voor geldleningen tussen banken. Het gemiddelde over twaalf maanden kwam in juni uit op ongeveer 2,798%, tegen 2,081% een jaar eerder. Afhankelijk van de omvang van de lening scheelt dat grofweg € 500 tot € 830 per jaar aan extra aflossingen en rente (Europa Press, La Vanguardia). In Griekenland werken ECB-besluiten binnen ongeveer twee maanden door in nieuwe zakelijke leenrentes (Insider.gr). Deze voorbeelden bewijzen niet dat Lagardes uitspraak al iets heeft herprijsd. Ze laten wel zien waar zo'n herprijzing terechtkomt.

Het opvolgingsprobleem

Frankrijk staat hier niet aan de zijlijn. Het land valt onder de buitensporigtekortprocedure van de EU, het Brusselse traject voor landen die de begrotingsregels overtreden, en de Franse leenkosten zijn richting die van Italië gekropen. De inflatie in de eurozone daalde in juni naar 2,8%, van 3,2% in mei (Irish Times). Economisch is het beeld niet alarmerend. Het risico zit in de instituties.

Er is geen lijst met mogelijke opvolgers opgedoken. Geen enkele partij heeft Lagarde naar voren geschoven als kandidaat. De ECB kan een president die voortijdig vertrekt best aan. Wat haar wel geld kan kosten, is een vertrek dat politiek geënsceneerd oogt. Dan wordt elk rentebesluit in de maanden ervoor gelezen door een Franse bril. Hoe lang de lijn tussen Frankfurt en Parijs vaag blijft, hangt af van de timing, de namen die opduiken en de vraag of markten besluiten dat die vaagheid ertoe doet.