Letse premier stapt op nadat Oekraïense dronecrashes gaten in NAVO-defensie blootleggen

In elf dagen tijd kregen vijf landen aan de oostflank van de NAVO te maken met drone-incidenten. In Letland viel de regering. Finland sloot zijn luchtruim. Litouwse radars misten een neerstortende drone volledig. Roemenië evacueerde burgers bij neerstortend explosief puin. Estland eiste dat Oekraïne noodstops in zijn drones inbouwt. Voor geen van die situaties bestaat een NAVO-breed protocol.

De kettingreactie

De reeks begon op 7 mei, toen twee Oekraïense langeafstandsdrones vanuit Rusland het Letse luchtruim binnenvlogen en bij Rezekne neerstortten. Daarbij raakten lege olietanks beschadigd en erkende het leger dat sensoren de drones wel hadden gezien, maar niet hadden ingegrepen, omdat "niet aan alle veiligheidscriteria was voldaan". Defensieminister Andris Spruds werd drie dagen later ontslagen. Op 14 mei stapte premier Siliņa zelf op.

Op 15 mei legde de luchthaven van Helsinki enkele uren het vliegverkeer stil na dronewaarschuwingen, terwijl gevechtsvliegtuigen opstegen boven de kust van de Finse Golf. Op 17 mei crashte in het Litouwse district Utena vermoedelijk een Oekraïense militaire drone. Het Litouwse leger bevestigde dat zijn radars de drone helemaal niet hadden opgemerkt.

Waar de Baltische landen elke schending als een crisis behandelden, heeft Roemenië vrijwel geruisloos alleen al in 2026 veertien Russische drone-incidenten verwerkt, waarvan drie met explosieve lading. In april beschadigde een drone-inslag in Galați gebouwen en moesten 515 burgers worden geëvacueerd. Pan-Europese aandacht kreeg Roemenië daar nauwelijks voor.

Vijf landen, vijf geïmproviseerde reacties

De NAVO heeft geen bindend gemeenschappelijk protocol voor drones die over de grens terechtkomen. De inzetregels van het bondgenootschap gelden niet voor nationale krijgsmachten die op eigen grondgebied optreden. Elke regering beslist dus zelf of zij onderschept, waarschuwt of eerst overlegt. Operatie Eastern Sentry, gestart in september 2025, koppelt sensornetwerken en deelt inlichtingen, maar bepaalt niet wanneer een drone moet worden neergehaald of wanneer escalatie aan de orde is.

Dat gat leverde vijf gelijktijdige nationale experimenten op. Letland zag drones en deed niets. Litouwen zag niets. Finland sloot burgerluchtruim. Roemenië incasseerde herhaaldelijke inslagen, terwijl het bij NAVO-oefening Eastern Phoenix antidronesystemen testte. De Estse defensieminister Hanno Pevkur koos een andere route en eiste publiekelijk dat Oekraïne automatische noodstops in zijn drones bouwt, zodat ze zichzelf vernietigen wanneer ze van koers raken.

De B9-top, het overleg van de negen NAVO-landen aan de oostflank van Roemenië tot Estland, kwam op 13 mei bijeen in Boekarest. De gezamenlijke verklaring erkende "de dringende noodzaak om de lucht- en raketverdediging van de NAVO verder te versterken, ook tegen dreigingen van onbemande luchtvaartuigen". Hongarije signaleerde een "constructieve onthouding" en weigerde de afgesproken formulering te steunen. De verklaring was daarmee vooral richtinggevend, niet operationeel.

Wie de rekening betaalt

Oekraïne stelt dat Russische systemen voor elektronische oorlogsvoering zijn drones bewust richting NAVO-grondgebied afbuigen. Het Letse leger en de Estse inlichtingendienst nemen die uitleg in grote lijnen over. Maar daarmee is het probleem niet opgelost. De drones blijven komen. De politieke kosten belanden bij de landen waar ze neerstorten.

De Letse crisis laat zien hoe dat werkt. NAVO-expert strategische communicatie Jānis Sārts waarschuwde dat het ontslag van de defensieminister na een drone-incident "een signaal aan Rusland geeft dat Letland gemakkelijk te provoceren is". De Litouwse president Nausėda zag de Letse regering vallen en waarschuwde Oekraïne alvast scherp over de soevereiniteit van het luchtruim, vijf dagen voordat op zijn eigen grondgebied een drone neerstortte.

De Zweedse oefening Aurora 26 op Gotland bevestigde intussen de onderliggende militaire zwakte. Oekraïense drone-operators, ingezet als Red Team, overrompelden de Zweedse strijdkrachten herhaaldelijk. Defensieminister Pål Jonson erkende dat Zweden "volledig onder de voet was gelopen". Oekraïense instructeurs beoordeelden de Zweedse dronetechnologie als ontoereikend, mede door de afhankelijkheid van gps-gestuurde systemen die in een omgeving met elektronische oorlogsvoering uitvallen.

In de Baltische en Noordse landen loopt inmiddels voor meer dan € 12 miljard aan aanbestedingen voor antidronesystemen, deels gefinancierd via het SAFE-instrument van de EU, een nieuwe noodkredietlijn waarmee lidstaten kunnen lenen voor militaire aankopen. Alleen koopt ieder land zijn eigen systemen, in zijn eigen tempo, zonder garantie dat ze straks met elkaar kunnen communiceren. Elf dagen aan drone-incidenten leverden vijf nationale crises op. Geen daarvan leidde tot een gezamenlijk antwoord.