Meer grenspogingen, camera’s gestolen in Letland

Het Letse leger zegt dat gewapende, gemaskerde begeleiders aan de Belarussische kant van de grens op 5 oktober soldaten bedreigden terwijl ze migranten naar Letland dreven (TVNET). Later die nacht staken gemaskerde indringers de grens met Letland over en namen bewakingscamera's mee. Volgens de autoriteiten neemt de druk aan de grens toe, maar ze hebben niet laten zien wie de begeleiders aanstuurde of dat dezelfde mensen de camera's meenamen.

Wat er aan de grens gebeurde

Volgens de Letse strijdkrachten dreven drie gemaskerde, gewapende personen een groep van minstens 20 migranten naar de grens en bedreigden ze de soldaten die daar de wacht hielden (TVNET, LSM). Beide berichten baseren zich op het relaas van het leger. De begeleiders bleven op Belarussisch grondgebied.

Letse soldaten hielden de oversteek tegen. Het leger heeft niet bekendgemaakt welke wapens de begeleiders droegen, welke bedreigingen ze uitten of waar de migranten daarna naartoe gingen.

Die ontbrekende informatie is juridisch relevant. In een zaak over de noodmaatregelen aan de Litouwse grens oordeelde het Hof van Justitie van de EU dat iemand die onregelmatig de grens oversteekt daardoor niet automatisch de daadwerkelijke mogelijkheid mag verliezen om asiel aan te vragen (HvJ EU). Uit de gepubliceerde berichten blijkt niet of iemand uit de groep om bescherming heeft gevraagd.

Uren later volgde een tweede incident. Minister van Binnenlandse Zaken Jānis Dombrava zei dat gemaskerde personen Lets grondgebied waren binnengedrongen, een elektriciteitskast hadden beschadigd, camera's hadden meegenomen en naar Belarus waren teruggekeerd voordat een patrouille arriveerde. Grenswachtcommandant Guntis Pujāts bevestigde dat er twee camera's waren meegenomen (Suspilne).

Er zijn geen verdachten, beelden of forensische bevindingen bekendgemaakt. Geen enkele functionaris heeft de indringers publiekelijk in verband gebracht met de gewapende begeleiders.

Autoriteiten verschillen van mening over de identiteit van de begeleiders

Het leger noemde het incident hybride druk op de grens van de EU en de NAVO. Die term beschrijft hoe een staat migranten en intimidatie inzet in plaats van openlijk geweld, om een buurland onder druk te zetten. EU-leiders gebruikten de term in oktober 2021 voor Belarus, toen ze Minsk ervan beschuldigden migratiedruk in te zetten als hybride aanval (Europese Raad).

Pujāts schetste een minder eenduidig beeld. Volgens hem kunnen de gemaskerde mannen georganiseerde criminelen zijn die opereren met gedogen of hulp van Belarussische diensten, in plaats van Belarussische ambtenaren zelf. In die lezing kan de rol van Minsk variëren van wegkijken tot actieve steun. De tot nu toe gepubliceerde informatie maakt niet duidelijk welke van de twee het is.

Grenscamera's blijven verdwijnen

Pujāts zegt dat sabotage van camera's en andere grensapparatuur is toegenomen, terwijl de omheining minder vaak wordt beschadigd. De openbare berichtgeving bevat geen cijfers over die verschuiving.

Grensfunctionaris Artūrs Zīle noemde concrete aanwijzingen. Volgens hem zijn er onlangs opnieuw camera's ontmanteld of gestolen, is de druk de afgelopen twee weken toegenomen en zijn in vier weken tijd vier vermoedelijke organisatoren aangehouden (Apollo).

De cijfers over oversteekpogingen geven een beeld van de omvang. Sinds januari hadden grenswachten 11.925 pogingen tegengehouden, bijna evenveel als de 12.046 in heel vorig jaar. Op 6 oktober verlengde de regering operatie Vilkatis, de speciale operatie tegen illegale grensoverschrijdingen, tot en met 31 december (LSM). Geen van beide berichten vermeldt welke nieuwe bevoegdheden de verlenging de grenswachten eventueel geeft.

De druk is ongelijk verdeeld langs de buitengrens van de EU met Belarus. Medio september had Letland 10.807 pogingen tot binnenkomst vanuit Belarus geregistreerd, tegenover 1.477 in Litouwen. Sinds juli helpen 67 Litouwse agenten, onder wie hondengeleiders, bij de bewaking van de Letse sector Silene bij Daugavpils (VSAT).

Die inzet is het duidelijkste grensoverschrijdende element van het verhaal. De ene EU-lidstaat leent patrouillecapaciteit uit aan de andere op een gedeelde buitengrens. Dat levert extra mensen op aan Letse zijde, maar beantwoordt niet de vraag wie de migranten aan Belarussische zijde naar de grens stuurt.

De berichtgeving onderbouwt een beperktere conclusie dan de lezing van het leger suggereert. Letse autoriteiten hebben herhaalde schade aan grensbewaking vastgelegd terwijl het aantal oversteekpogingen opnieuw stijgt. In hun openbare relaas staat nog niet wie de gewapende begeleiders aanstuurde of dat zij iets met de cameradiefstal te maken hebben. Het ministerie van Dombrava en de Letse veiligheidsdiensten moeten daarover nog antwoord geven, en ook uitleggen wat er is gebeurd met de mensen die de soldaten terugstuurden.