EU-bendes schuilen achter legale bedrijven

Uit de nieuwste dreigingsanalyse van Europol blijkt dat 85% van de gevaarlijkste criminele netwerken in de EU gebruikmaakt van legale bedrijfsstructuren (Europol, European Sting). Het gaat niet om brievenbusfirma's op verre eilanden. Het gaat om ingeschreven ondernemingen, goederenstromen via echte havens en echte facturen, gewoon binnen de interne markt.

Europol telde 731 risiconetwerken met meer dan 400.000 leden uit 118 nationaliteiten (Europol, Euronews). Dat aantal daalde ten opzichte van 821 in de beoordeling van 2024, maar die daling zegt weinig. Gerichte politieacties haalden 76% van de eerder vastgestelde netwerken weg, waarna 533 nieuwe netwerken hun plaats innamen (Europol, La Razón). De georganiseerde misdaad in Europa krimpt dus niet. Zij vernieuwt zich.

Legale kanalen, criminele lading

De voorbeelden liggen verspreid over het hele continent. In Antwerpen onderschepte de douane meerdere tonnen hasj in een container die was aangegeven als calciumsulfaat (Transport Online). In Nederland staan bestuurders van een legaal overslagbedrijf terecht, omdat zij hun haventerrein beschikbaar zouden hebben gesteld voor drugssmokkel (NPO Radio 1). In Slowakije vervolgden aanklagers tien bedrijven waarbij firma's op naam van stromannen bijna € 20 miljoen zouden hebben verplaatst (Denník N).

Het patroon is overal hetzelfde. Criminele netwerken bouwen geen eigen parallelle infrastructuur. Zij gebruiken de bestaande. De Italiaanse financiële inlichtingeneenheid registreerde in 2025 ongeveer 162.000 meldingen van verdachte transacties, en die meldingen lagen ten grondslag aan meer dan de helft van de inbeslagnames die de antimaffiadirectie voorstelde (Banca d'Italia). Juist in legale geldstromen wordt criminele infrastructuur zichtbaar. Het Duitse ministerie van Financiën noemde criminele vermogens en bedrijfsstructuren de "levensader" van maffianetwerken (BMF).

Brussel kan coördineren. Arresteren kan het niet.

De Europese Commissie stelde op 24 juni een hervormingspakket voor om Europol, de ondersteunende politiedienst van de EU, en Eurojust, het agentschap voor justitiële samenwerking, te versterken. Daarin staan onder meer een gezamenlijke politiedataruimte, Europolkantoren in lidstaten en een voorgestelde verdubbeling van het budget naar € 3 miljard voor 2028-2034 (DG HOME, ECO).

Dat voorstel botst op een eenvoudige juridische grens. Volgens de EU-verdragen ondersteunt Europol nationale politiekorpsen, maar mag het zelf niemand arresteren en geen zaken vervolgen (Article 88 TFEU). De nieuwe Europese antiwitwasautoriteit AMLA, gevestigd in Frankfurt, begint pas in 2028 met direct toezicht en houdt aanvankelijk alleen toezicht op een beperkte groep risicovolle grensoverschrijdende financiële instellingen (AMLA). Handelsregisters, havenautoriteiten, lokale parketten en douanediensten blijven ondertussen nationaal.

Eén crimineel netwerk kan werken met een Cypriotische dekmantelvennootschap, een Belgische haven, een Slowaakse bankrekening en een Italiaans factuurcircuit. Zo'n onderzoek vraagt samenwerking tussen vier rechtsgebieden, elk met eigen aanklagers, eigen regels voor datatoegang en een eigen tempo. Brussel kan gegevensuitwisseling verbeteren en budgetten verhogen. Nationale handhaving vervangen kan het niet. De werkelijke macht ligt bij nationale politie, parketten en douane, die bovendien nog steeds toestemming van elkaar nodig hebben om over grenzen heen op te treden.

Meer datamacht voor Europol brengt overigens ook risico's mee. Het Commissievoorstel is de derde herziening van het Europolmandaat in zes jaar en zou de mogelijkheden voor dataverzameling verder uitbreiden. De campagnegroep Protect Not Surveil stelt dat dit het toezicht door de Europese Toezichthouder voor gegevensbescherming verzwakt (Protect Not Surveil). Snellere uitwisseling van politiedata en stevige waarborgen trekken nu eenmaal in verschillende richtingen wanneer het juridische kader zo snel wordt opgerekt.

De kloof die telt

Het pakket van de Commissie is een wetsvoorstel, geen wet. Het moet nog door onderhandelingen tussen het Europees Parlement en de Raad, waar de regeringen van de lidstaten zitten. Zo'n traject duurt doorgaans jaren. Het cijfer van 85% laat zien hoe ver de infiltratie reikt, maar een publieke uitsplitsing naar sectoren, landen of soorten rechtspersonen ontbreekt vooralsnog.

De interne markt van Europa is gebouwd op soepele handel, eenvoudige bedrijfsoprichting en grensoverschrijdende financiering. Criminele netwerken behandelen die openheid als bedrijfsinfrastructuur. Goederen, geld en data bewegen vrij. Politie, aanklagers en rechters stoppen bij nationale grenzen. De netwerken hebben geleerd zich als ondernemingen door Europa te bewegen. De onderzoekers die hen volgen, werken nog altijd als 27 afzonderlijke landen.