Leipzig-drone legt gezagsgat bloot

Een luchthavenmedewerker vond op 5 augustus op Leipzig/Halle een drone met explosieven in het beveiligde vrachtgebied, vlak bij Oekraïense Antonov-vrachttoestellen. Duitse explosievenexperts verwijderden de ontsteker. Het vliegverkeer werd stilgelegd. Leipzig liet niet zien dat Europa nergens droneverdediging heeft. Het liet iets preciezers zien: Europa heeft nog altijd niet geregeld wie in de laatste minuten voor een drone een start- of landingsbaan bereikt, bevoegd is om in te grijpen (AP, MDR).

Wat Duitsland weet en wat niet

De Duitse federale aanklager voor staatsveiligheidszaken, de Generalbundesanwalt, nam de zaak over van de autoriteiten in Saksen (GBA). Die overdracht betekent dat het onderzoek inmiddels raakt aan een mogelijke bedreiging van de nationale veiligheid. Het betekent niet dat Duitsland al weet wie het apparaat heeft gebouwd of gestuurd.

Duitse functionarissen spreken van een mogelijk buitenlands of hybride dreigingsscenario, zonder een dader te noemen (DW). Amerikaanse inlichtingenrapportages gaan verder en leggen een verband met Rusland (WSJ, CNN). Maar staatsaansturing bewijzen vraagt om bewijs over bedieners, communicatie en opdrachtlijnen. Geen Duitse aanklager heeft zulke informatie openbaar gemaakt.

Volgens berichtgeving werd het apparaat op afstand bestuurd via het mobiele netwerk. Dat laat simkaarten en digitale sporen achter voor onderzoekers. Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt noemde het een "nieuw dreigingsscenario" (Al Jazeera). Daarna meldde de Duitse publieke omroep dat Leipzig/Halle geen vaste systemen voor dronedetectie had en afhankelijk was van een mobiele eenheid van de federale politie, die alleen op verzoek beschikbaar is (Tagesschau).

Wie bevriest en waarom

Techniek is maar de helft van het probleem. Het moeilijkere gat zit in de bevoegdheden. Op een civiele luchthaven kan de exploitant vluchten stilleggen. De politie kan een misdrijf onderzoeken en in beperkte omstandigheden geweld gebruiken. Het leger kan optreden tegen een vijandig luchtvaartuig, maar dan geldt een andere juridische drempel en een andere commandolijn. Die partijen binnen enkele minuten verbinden, voordat een apparaat ontploft, vergt een overdracht die op de meeste Europese luchthavens niet uitgewerkt is (EASA, Brussels Times).

Twee landen lieten elk een deel van dat gat zien. De Finse strijdkrachten beperkten op 4 augustus binnen enkele minuten het luchtruim boven het oosten van de Finse Golf na een vermoedelijke naderende drone, en hieven die beperkingen weer op toen niets het gebied binnenkwam (Yle). Dat ging snel, maar Finland maakte een leeg zeegebied bij Rusland vrij. Het beschermde geen vrachtknooppunt dat 24 uur per dag draait en vol loopt met afhandelingspersoneel. Roemenië laat F-16's opstijgen wanneer militaire radar doelen bij de Donaugrens oppikt, maar schieten blijft een uiterste middel en hangt af van doelclassificatie en het risico van neerstortend puin (Digi24). Beide landen kunnen detecteren. Geen van beide heeft een model gepubliceerd dat binnen vijf minuten van radarcontact naar een besluit op een civiele luchthaven leidt.

Tsjechië zette de concreetste stap. De luchthaven van Praag begon de Duitse zaak met veiligheidsdiensten te beoordelen, en de ministeries van Binnenlandse Zaken en Transport stuurden ontwerpwetgeving naar de interdepartementale consultatie. Het voorstel zou getrainde werknemers op locaties met kritieke infrastructuur de bevoegdheid geven om tegen ongeoorloofde drones op te treden voordat staatseenheden arriveren (Radiožurnál, Ekonomický deník).

De logistieke corridor die op het spel staat

Polen maakte van het incident een waarschuwing voor Rzeszów-Jasionka, de civiele luchthaven waar volgens een door Rzeczpospolita aangehaalde raming van het Poolse ministerie van Defensie tot 95% van de militaire hulp aan Oekraïne doorheen is gegaan. De Litouwse inlichtingendienst waarschuwde NAVO-bondgenoten afzonderlijk dat Rusland aanvallen op Baltische energie- en transportinfrastructuur zou kunnen uitvoeren met Oekraïens gemaakte of nagebouwde drones, juist om de herkomst onduidelijk te maken (BNS, Verslo žinios).

Het zwakke punt zit ingebouwd in de manier waarop Europa vracht en militaire steun verplaatst. Dezelfde startbanen, vrachtafhandelaars en toegangswegen die de civiele logistiek bedienen, vormen in de praktijk ook de ruggengraat van de oostelijke aanvoerlijn van de NAVO. Een goedkope drone kan een baan sluiten en meteen de vraag afdwingen wie daarna beslist: luchthavenpersoneel, politie, nationale veiligheidsdiensten of een geallieerd militair commando.

De Duitse federale regering zegt te werken aan een speciale dronebestrijdingseenheid binnen de federale politie en aan een gezamenlijk centrum van bond en deelstaten tegen drones. Of dat centrum bij echte incidenten ook commando voert of vooral beleid coördineert, is nog niet duidelijk (Bundesregierung). Dobrindts ministerie moet nu met een tijdpad komen voor die capaciteit, niet met nog een dreigingsanalyse. Dat geldt overigens net zo goed voor elke EU-regering waarvan de steun aan Oekraïne afhankelijk is van dezelfde baaninfrastructuur die in Leipzig kwetsbaar bleek.