Magyar breekt Hongaarse 10-jarige Oekraïneblokkade

Drie weken had Péter Magyar nodig om een blokkade af te breken die zijn voorganger Viktor Orbán tien jaar lang in stand had gehouden. Op 3 juni kondigde de nieuwe Hongaarse premier een breed akkoord met Kyiv aan over extra bescherming voor etnische Hongaren in West-Oekraïne. Enkele uren later maakten EU-ambassadeurs de weg vrij voor de eerste formele toetredingsonderhandelingen met Oekraïne, voorlopig gepland op 15 juni in Luxemburg. Een dossier dat één hoek van de EU-Oekraïnerelatie jarenlang had vastgezet, was in één dag losgetrokken.

In Brussel kwam vooral het tempo onverwacht. Magyar trad half mei aan, nadat Orbáns Fidesz bij de verkiezingen in april was ingestort. Binnen een maand wijzigde hij de Hongaarse positie op het gevoeligste uitbreidingsdossier van de EU.

Het akkoord gaat over ongeveer 100.000 etnische Hongaren in Transkarpatië. Zij krijgen opnieuw onderwijs in de minderheidstaal, Hongaarstalige universitaire examens worden toegestaan en bij lokale verkiezingen komen tweetalige stembiljetten (Telex, Euronews). Oekraïne legt die garanties vast in het actieplan voor EU-toetreding, waardoor Brussel toezicht krijgt op de uitvoering. Diezelfde dag gaf Boedapest ook € 6,6 miljard aan bevroren EU-vergoedingen voor wapensteun vrij. Orbán had die sinds 2024 geblokkeerd. Het geld is bedoeld om EU-landen te compenseren voor wapens die zij aan Oekraïne hebben geleverd.

Cluster 1 gaat open: vraag Montenegro hoe dat afloopt

Wat de ambassadeurs hebben goedgekeurd, is het begin van de gesprekken over Cluster 1, het basispakket over rechtsstaat, corruptiebestrijding en democratische instellingen. Elke kandidaat-lidstaat moet dit cluster als eerste openen en als laatste sluiten. Montenegro opende het in 2012 en heeft het veertien jaar later nog altijd niet gesloten. Tussen openen en sluiten ligt de fase waarin toetredingsprocessen oud worden.

Eurocommissaris voor Uitbreiding Marta Kos wil alle zes clusters voor juli openen (Euronews), maar achter dat tijdpad schuilt een procedurele val. Een cluster openen betekent dat het gesprek begint. Een cluster sluiten kan pas als Oekraïne aan elke voorwaarde voldoet en alle EU-regeringen unaniem instemmen (Brussels Signal). Magyar benoemde die rekensom zelf: als Oekraïne alle 33 onderhandelingshoofdstukken "binnen 10 of 15 jaar" sluit, houdt Hongarije een bindend referendum over het uiteindelijke lidmaatschap. Hij maakte dus de weg vrij, maar behield wel het recht om de eindbestemming alsnog te blokkeren.

De landbouwsubsidiepaniek en het volgordeblok

Geen enkele hoofdstad verzet zich openlijk tegen het begin van de onderhandelingen. De grote spelers bouwen de weerstand inmiddels al in het proces zelf in. Die weerstand draait om twee punten.

Het eerste is landbouwgeld. Oekraïne heeft 41 miljoen hectare landbouwgrond en zou onder de huidige regels van het gemeenschappelijk landbouwbeleid meer dan 20% van het jaarlijkse EU-landbouwbudget opslokken. Franse studies voorzien een korting van 18% op de Franse landbouwmiddelen als Oekraïne volledig toetreedt. Frankrijk, de grootste ontvanger van landbouwsubsidies in de Unie, zweeg opvallend over de doorbraak. In Italië waarschuwde de defensietop voor een acute landbouwcrisis. Griekenland liet weten dat het in de volgende begrotingscyclus geen kortingen op het GLB accepteert en probeert zeven lidstaten achter het behoud van de huidige uitgaven te krijgen.

Het tweede punt is de volgorde. Polen steunt de Oekraïense kandidatuur in beginsel, maar eist strikte naleving van de procedure. Daarmee verzet Warschau zich tegen Baltische voorstellen om alle clusters tegelijk te versnellen. Griekenland dringt er afzonderlijk op aan dat de kandidaat-landen in de Westelijke Balkan gelijke tred houden en niet worden ingehaald. Zelfs Slowakije, voorheen Hongarijes partner in de blokkade, sprak geen veto uit, maar vroeg wel nadrukkelijk waarom Servië aan zwaardere voorwaarden moet voldoen dan Oekraïne.

Het aanbod waarop niemand antwoordde

Onder de diplomatieke choreografie ligt een onbeantwoorde kostenkwestie. De Oekraïense vicepremier heeft aangeboden om landbouwsubsidies na toetreding enkele jaren uit te stellen. Dat is een directe poging om het begrotingsconflict te ontmijnen voordat het begint. Geen enkele EU-regering heeft daar formeel op gereageerd.

Magyar doorbrak in drie weken een politieke impasse. De institutionele en fiscale onderhandelingen die hij daarmee vrijmaakte, gaan jaren duren, waarschijnlijk meer dan een decennium. De toetredingsklok loopt, maar de moeilijkste besluiten liggen nog onaangeroerd: hoe het budget wordt verdeeld, of de landbouwsubsidies op de schop gaan en wanneer de laatste unanieme stemming wordt gehouden. Oekraïne heeft een concreet compromis op tafel gelegd. De 27 hoofdsteden hebben er nog geen antwoord op gegeven.