Magyar ruilt veto's voor €17 miljard

Péter Magyar koos Polen voor zijn eerste buitenlandse reis als premier van Hongarije. Krakau, Warschau, Gdańsk en een ontmoeting met Lech Wałęsa: de route plaatst de man die Viktor Orbán in april ruim versloeg bewust in de traditie van Midden-Europees democratisch herstel, met Donald Tusk als voorbeeld. Magyar heeft inmiddels meerdere EU-besluiten vrijgegeven die Orbán jarenlang gijzelde. De meeste beleidslijnen uit het Orbán-tijdperk heeft hij echter laten staan.

De transactionele reset

Institutioneel is de verschuiving tastbaar. Binnen enkele dagen na zijn aantreden liet Hongarije het veto vallen tegen de EU-lening van € 90 miljard aan Oekraïne en kon het twintigste sanctiepakket tegen Rusland worden aangenomen. Minister van Buitenlandse Zaken Anita Orbán zei dat Boedapest zijn veto’s niet langer zou gebruiken "as political theatre" (Kyiv Independent, Euronews). Onder Viktor Orbán blokkeerde Hongarije, formeel of feitelijk, 21 besluiten van de Europese Raad. Aan die praktijk is nu officieel een einde gemaakt.

Daar staat een duidelijke prijs tegenover: ongeveer € 17 miljard aan bevroren EU-geld. Daarvan komt € 10,4 miljard uit de Recovery and Resilience Facility, het Europese investeringsprogramma na de pandemie. Dat bedrag moet uiterlijk 31 augustus worden opgeëist, anders vervalt het definitief. Op 29 april vloog Magyar naar Brussel; eind mei wil hij een akkoord sluiten met Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. De Commissie toont zich opvallend soepel. Ambtenaren zeggen tegen Hongaarse media dat er "a real chance" is dat het volledige bedrag kan worden opgenomen (Telex).

Zelfde beleid, andere manieren

De beleidsmatige continuïteit is intussen moeilijk te missen. Magyar zei tegen de Financial Times dat zijn regering "would not change Hungary's position on military support for Ukraine" en de banden met Rusland niet abrupt zou verbreken (Magyar Tisza). Hongarije levert dus nog steeds geen wapens aan Kyiv. Magyar belooft wel de afhankelijkheid van Russische energie uiterlijk in 2035 af te bouwen, maar dat is een horizon die Moskou deze hele jaren tien als leverancier in beeld houdt. Ook op migratie volgt hij in wezen Orbán: Hongarije weigert het verplichte solidariteitsmechanisme van de EU, waarbij landen asielzoekers moeten opnemen of betalen.

Tsjechische analisten vatten de paradox goed samen: Magyar staat voor "a change in tone, not necessarily in substance" (Seznam Zprávy). Hij heeft opgegeven wat Orbán als drukmiddel gebruikte. Wat Orbán als beleid opbouwde, heeft hij niet teruggedraaid.

Fico zonder partner

De duidelijkste verliezer is Robert Fico. De Slowaakse premier rekende op Hongarije als vaste partner bij het blokkeren van EU-besluiten over sancties en Oekraïne. Die samenwerking is feitelijk voorbij. Fico, die op 9 mei als enige zittende EU-leider Poetin in Moskou bezocht, staat daardoor geïsoleerder. Bij besluiten met gekwalificeerde meerderheid kunnen de 5,5 miljoen inwoners van Slowakije immers niet in hun eentje een besluit tegenhouden (Centre for European Reform).

Bij unanimiteitsdossiers, zoals buitenlands beleid en sancties, houdt Fico in theorie een veto. Maar ook daar is zijn bewegingsruimte kleiner geworden. Het Europees Parlement stemde in april voor een verzoek aan de Commissie om tegen Bratislava het instrument in te zetten waarmee EU-geld kan worden bevroren bij democratische achteruitgang (EU Observer). Ongeveer 20% van het Slowaakse BBP hangt samen met overdrachten uit de EU-begroting. Zijn pragmatische reactie zegt veel: zodra de olieleiding Druzhba weer liep, liet Slowakije stilletjes zijn blokkade van het twintigste sanctiepakket vallen. Dat is kostenberekening, geen ideologische kruistocht.

Het patroon dat Brussel moet zien

De Visegrádgroep, de informele samenwerking tussen Polen, Hongarije, Tsjechië en Slowakije, is het voertuig dat Magyar en Tusk nieuw leven willen inblazen. Een peiling van Median voor de Tsjechische publieke radio laat zien dat 80% van de Tsjechen hernieuwde samenwerking steunt. Maar het format werkt alleen als de vier leden een minimale geopolitieke oriëntatie delen. Fico’s bezoek aan Moskou past daar toch moeilijk naast Magyars bedevaart naar Warschau.

De belangrijkere vraag is of Brussel iets heeft geleerd van Polen. Toen Tusk in 2023 aantrad, haastte de Commissie zich om geld vrij te geven voordat hervormingen waren gecontroleerd. Analisten van CEPS waarschuwen dat hetzelfde patroon nu zichtbaar wordt: "political alignment, not verified compliance" drijft het besluit (CEPS). Magyar heeft het Speciaal Tribunaal voor Russische agressie nog niet ondertekend. De EU-toetreding van Oekraïne blijft geblokkeerd in afwachting van een ontmoeting tussen Magyar en Zelensky. De 27 hervormingsmijlpalen die aan het bevroren geld zijn gekoppeld, zijn grotendeels niet gehaald.

Magyar heeft veranderd met wie Hongarije samenwerkt. Wat Hongarije doet, lijkt voorlopig opvallend veel op wat het al deed. En aan een deadline over tien weken hangt € 10,4 miljard.