Magyar tekent symbolische deal over €10,4 miljard

Péter Magyar ontmoet Commissievoorzitter Ursula von der Leyen op 29 mei in Brussel om een "politiek akkoord" te tekenen over het vrijgeven van Hongaarse EU-middelen. Juridische kracht heeft dat akkoord niet, en geld komt er evenmin vrij. Tegelijk wijst Magyar al kernvoorwaarden van Brussel af, terwijl de harde deadline van 31 augustus dichterbij komt.

De kloof tussen ceremonie en naleving

Commissiefunctionarissen noemen de deal "vooral een symbolische stap". Waar het werkelijk om gaat, is € 10,4 miljard uit het Europese herstelfonds na de pandemie. Om dat geld te krijgen moet Hongarije voldoen aan 27 "supermijlpalen" rond rechterlijke onafhankelijkheid, corruptiebestrijding en publieke aanbestedingen. Die voorwaarden werden in 2022 opgelegd. De regering van Viktor Orbán voldeed er nooit aan.

Daarbovenop staan meer dan 368 afzonderlijke hervormingsdoelen (Reuters). Tot nu toe kreeg Boedapest slechts € 919,6 miljoen aan voorschotten.

Magyar heeft zijn rode lijnen inmiddels helder getrokken. In een brief van 13 mei schreef hij dat zijn regering het afbouwen van overwinstbelastingen op buitenlandse banken en energiebedrijven "zeker niet kan ondernemen". Die heffingen raken vooral Oostenrijkse bedrijven hard: supermarktketen Spar betaalt ongeveer € 75 miljoen per jaar. Ook pensioenhervormingen houdt Magyar af. Zijn argument is dat het Hongaarse begrotingstekort van 6,8% van het BBP structurele wijzigingen vóór de deadline onmogelijk maakt.

Daarop verlaagt de Commissie de lat. Ambtenaren hebben Boedapest aangeraden zich te richten op € 6,5 miljard aan subsidies en de leningtranche van € 3,9 miljard te laten vallen. Na 31 augustus vervallen niet-bestede toezeggingen definitief. Volgens de eigen afsluitingsrichtlijnen van de Commissie staat die datum "in steen gebeiteld".

Een lopende rechtszaak en een stille uitweg

Het Europees Parlement sleept de Commissie voor de rechter (zaak C-225/24) vanwege het vrijgeven van € 10,2 miljard aan Hongarije in december 2023. Volgens het Parlement waren de rechterlijke hervormingen waarmee die vrijgave werd gerechtvaardigd onvoldoende (Verfassungsblog). Advocaat-generaal Tamara Ćapeta, die de rechters vóór hun uitspraak adviseert, gaf het Parlement in februari gelijk. Zij adviseerde het hoogste EU-hof om het besluit van de Commissie nietig te verklaren (European Papers). Een uitspraak kan nog vóór augustus komen en zou de juridische ruimte verkleinen om geld vrij te geven op basis van politieke welwillendheid in plaats van aantoonbare hervormingen.

De begrotingscommissies van het Parlement hebben niets gezegd over de deal die vandaag wordt getekend. Dezelfde instelling die procedeert tegen de vorige vrijgave zwijgt over de volgende.

Los daarvan onderzoekt de Commissie of herstelgeld via de Hongaarse staatsbank Exim Bank kan lopen. Functionarissen erkennen dat dit kanaal het eigen toezicht van de Commissie op de besteding "aanzienlijk zou verminderen". De instelling die moet bewaken dat EU-geld behoorlijk wordt uitgegeven, overweegt dus een route die haar vermogen daartoe verzwakt. De druk om vóór augustus geld in beweging te krijgen weegt zwaarder dan de institutionele logica waarmee het geld juist werd bevroren.

NAVO: vriendelijker toon, lichtere verplichtingen

Tijdens dezelfde reis spreekt Magyar ook NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte. De breuk met de obstructie uit het Orbán-tijdperk is reëel: minister van Buitenlandse Zaken Anita Orbán beloofde dat Hongarije zijn veto niet langer als wapen zal gebruiken.

Operationeel ziet het beeld er anders uit. De Hongaarse defensie-uitgaven daalden tussen 2024 en 2025 van 2,21% naar 2,07% van het BBP, tegen de trend binnen het bondgenootschap in. Op de B9-top, de bijeenkomst van NAVO-landen aan de oostflank, weigerde Hongarije op 13 mei een verklaring mede te ondertekenen waarin Rusland de belangrijkste langetermijndreiging werd genoemd. Boedapest koos voor "constructieve onthouding": het liet de verklaring passeren zonder die te blokkeren, maar zette de eigen naam er niet onder (B9 Joint Statement). Boedapest blijft erbij dat het geen wapens naar Oekraïne stuurt en doet niet mee aan de gezamenlijke EU-defensielening van € 90 miljard.

Rutte wil op de NAVO-top in juli in Ankara toezeggingen omzetten in capaciteiten. Een Hongarije dat vriendelijker spreekt maar minder uitgeeft, test of het bondgenootschap toon als bijdrage gaat behandelen.

Wat 31 augustus werkelijk beslist

Magyar heeft de diplomatieke houding van Hongarije sneller verschoven dan velen hadden verwacht. De naleving en de uitgaven bewegen niet in hetzelfde tempo mee. De deadline van augustus laat zien of het conditionaliteitsmechanisme van de EU onderscheid kan maken tussen een nieuwe leider en nieuw beleid.