Magyar ruilt Oekraïne-veto voor € 16,4 miljard

Péter Magyar kwam op 2 juni naar Berlijn met iets wat geen enkele andere Europese leider op dit moment bezit: het Hongaarse veto over Oekraïnes EU-lidmaatschap, geërfd van Viktor Orbán en nu inzetbaar als wisselgeld. Bondskanselier Friedrich Merz ontving hem met militair eerbetoon en noemde de nieuwe Hongaarse premier "een groot teken van hoop voor onze tijd" (ZDF). Magyar zet Orbáns blokkademacht om in diplomatiek kapitaal. Brussel betaalt de instapprijs.

De volgorde die geen deal mocht heten

Volgens Magyar was er geen sprake van een afspraak. "Er was absoluut geen verband tussen het vrijgeven van de middelen en het openen van het eerste hoofdstuk van de Oekraïnegesprekken", zei hij op 29 mei tegen Euronews. De tijdlijn wijst toch op iets anders. Op 18 mei kondigde de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken expertgesprekken met Kyiv aan over de rechten van etnische Hongaren in Zakarpattia (444.hu). Op 29 mei maakte de Commissie € 16,4 miljard aan Hongaarse EU-middelen vrij, geld dat onder Orbán was geblokkeerd wegens schendingen van de rechtsstaat. Op 2 juni bevestigden diplomatieke bronnen dat Hongarije het eerste onderhandelingscluster voor Oekraïnes toetreding niet zou tegenhouden, precies de stap die Orbán ruim twee jaar had geblokkeerd (Eurointegration).

De ruil geeft Magyar geld, Kyiv een route vooruit en Brussel bewijs dat uitbreiding nog leeft. Zijn voorwaarde, juridisch bindende garanties voor Hongaarstalig onderwijs in Transkarpatië, biedt hem binnenlands dekking tegen Fidesz-beschuldigingen dat hij achter gesloten deuren terrein heeft prijsgegeven op migratie en corruptiebestrijding. Uit een ECFR-peiling blijkt dat 73% van de Hongaren van hem verwacht dat hij de bevroren EU-middelen naar huis haalt (Népszava). Aan die verwachting voldoet hij nu eerst.

Fico zonder partner

De man die door Magyars draai het meest bloot komt te liggen, zit in Bratislava. De Slowaakse premier Robert Fico en Orbán functioneerden binnen de EU als blokkadepaar. Zij stemden vetodreigingen op elkaar af bij Oekraïnesancties, energiebeleid en toetredingsgesprekken. Die samenwerking verdween toen Orbán de verkiezingen van april verloor. Slowaakse analisten beschrijven Fico's regering als een kabinet dat werkt met "mislukte aannames" over een Brusselse samenzwering tegen Slowakije, terwijl het echte probleem zelfgekozen isolatie is (Aktuality.sk).

Fico behoudt zijn veto. EU-toetreding vereist bij elke formele stap unanimiteit, dus instemming van alle 27 lidstaten. Alleen levert het gebruik daarvan kosten op die Orbán nooit in zijn eentje hoefde te dragen. De Slowaakse minister van Buitenlandse Zaken heeft zelf erkend dat Boedapest, niet Bratislava, de werkelijke blokkade vormde bij de toetredingsgesprekken (STVR). Fico heeft nog niet formeel gedreigd met een soloveto, al koppelt hij bredere samenwerking met Oekraïne wel aan de hervatting van Russische olie via de Druzhba-pijpleiding.

Magyar tekent intussen ook de regionale kaart rond Fico opnieuw. Hij heeft Roemenië, Kroatië, Slovenië en Oostenrijk uitgenodigd voor een uitgebreid Visegrád-format, de Midden-Europese groep die traditioneel bestaat uit Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije. Voor 23 juni staat een top gepland (Digi24). Als dat lukt, krijgt Fico te maken met een regionale club die om hem heen wordt herbouwd, niet met hem.

De juniproef

Op de intergouvernementele conferentie in Luxemburg op 15 en 16 juni wordt duidelijk of Magyars positionering standhoudt. Eerst moeten de EU-ambassadeurs in COREPER, het comité waar lidstaten onderhandelen voordat ministers stemmen, een gemeenschappelijk standpunt vastleggen. Daarna neemt de Raad Algemene Zaken het formeel aan (Carnegie Endowment). Het doel is de opening van cluster 1 voor zowel Oekraïne als Moldavië: rechtsstaat, justitiële hervorming en fundamentele rechten.

Op 2 juni lag de positie van Boedapest formeel nog open. Magyar zei tegen verslaggevers dat hij "zeer optimistisch" was over afronding van de gesprekken over minderheidsrechten "deze week" en liet weten bereid te zijn Zelensky te ontmoeten (n-tv, Euronews). Uit dezelfde ECFR-peiling blijkt echter dat 54% van de Hongaren nog altijd tegen het openen van toetredingsgesprekken met Oekraïne is. Op EU-niveau lijkt Magyar de blokkade te hebben opgeruimd. Zijn eigen kiezers zijn nog niet zover.