Magyar geeft EU-wapenfonds vrij

Drie weken na zijn aantreden deed Péter Magyar wat Viktor Orbán twee jaar lang had tegengehouden: hij liet andere EU-landen alsnog terugbetaald krijgen voor wapens aan Oekraïne. Op 1 juni liet de Hongaarse ambassadeur in het Politiek en Veiligheidscomité van de EU, het Brusselse orgaan dat het Europese defensiebeleid volgt, weten dat Boedapest zijn veto tegen de Europese Vredesfaciliteit zou laten vallen. Dat fonds staat buiten de reguliere EU-begroting en vergoedt lidstaten ongeveer 40% van de wapens die zij uit nationale voorraden aan Oekraïne leveren (Euromaidanpress, NewsUkraine). Direct komt daarmee € 6,6 miljard vrij dat sinds 2024 was geblokkeerd.

In Berlijn was Magyar diezelfde dag duidelijk: "Hongarije zal geen soldaten en geen wapens naar Oekraïne sturen" (Tagesschau). Dat hoeft ook niet voor de EPF. Het fonds betaalt andere landen terug, onder meer Duitsland, Polen, Nederland en Zweden, voor wapens die zij al hebben gestuurd. Orbáns veto hield dus niet de wapenstroom naar Oekraïne tegen. Het blokkeerde de rekening die bondgenoten daarna in Brussel indienden.

De 72-uursdeal die niemand een deal noemde

Twee dagen vóór de EPF-aankondiging stemde de Europese Commissie ermee in € 16,4 miljard aan cohesie- en herstelfondsen vrij te geven. Dat is EU-geld voor infrastructuur en economische ontwikkeling dat onder Orbán was bevroren vanwege zorgen over de rechtsstaat (Euronews, Ara.cat). Op 3 juni kondigde Magyar bovendien een akkoord met Oekraïne aan over minderheidsrechten voor ongeveer 100.000 etnische Hongaren in Zakarpattia: taalbescherming, Hongaarstalig onderwijs en bestuursrechten in gemeenten waar Hongaren meer dan 10% van de bevolking vormen (HVG).

Officieel noemde niemand dit een pakketdeal. Toch vielen de onderdelen binnen 72 uur netjes op hun plaats: Hongarije haalde het EPF-slot eraf, de Commissie gaf Hongaars EU-geld vrij en Oekraïne deed concessies over minderheidsrechten. Berlijn schaarde zich er meteen achter. Bondskanselier Merz noemde Magyar "een inspiratie voor heel Europa" (Tagesspiegel).

Thuis presenteerde Magyar het als bestuurlijke competentie: "In drie weken hebben wij bereikt wat Orbán in tien jaar niet lukte." Fidesz viel hem juist van de andere kant aan, met beschuldigingen over geheime voorwaarden en een "oorlogsbelasting" voor Hongarije (Origo). Beide frames laten weg dat het opheffen van het EPF-veto Hongarije financieel niets kost. Het fonds vergoedt immers andere landen, niet Boedapest.

Een fonds dat zijn beloften niet kan dekken

De opluchting in Brussel is reëel, maar beperkt. EU-lidstaten hebben voor € 43 miljard aan vergoedingsclaims ingediend voor wapens die zij aan Oekraïne hebben geleverd (Eurointegration). Omdat de EPF ongeveer 40% vergoedt, blijft circa € 26 miljard ongedekt. De oorspronkelijke enveloppe van het fonds is vrijwel leeg (Kyiv Independent).

De Slowaakse minister van Defensie Robert Kaliňák liet zien hoe groot het gat is. Bratislava rekende op € 250 miljoen voor de levering van MiG-29-gevechtsvliegtuigen en S-300-luchtverdedigingssystemen. Het krijgt ongeveer een tiende daarvan (Topky.sk). Zweden heeft 21 steunpakketten toegezegd ter waarde van ongeveer 103 miljard kroon en verwacht minstens 60 miljard kroon terug, maar heeft nog geen tijdpad gekregen (Göteborgs-Posten).

Het veto blijft geladen

De structurele fout waardoor één land twee jaar lang miljarden kon blokkeren, is niet opgelost. Elke EPF-uitbetaling vereist unanimiteit van alle 27 lidstaten. Die regel ligt vast in de EU-verdragen voor buitenlands en veiligheidsbeleid. Een volgende regering die van koers verandert, kan dezelfde blokkade dus van de ene op de andere dag opnieuw inzetten. Slowakije liet in 2025 al zien hoe dat werkt: het blokkeerde het 18de sanctiepakket zes keer voordat het energietoezeggingen van de Commissie kreeg (Euronews).

Bij nieuwere instrumenten heeft de EU de unanimiteit wel omzeild, zoals bij de € 90 miljard grote Ukraine Support Loan, waarbij dwarsliggers simpelweg buiten de regeling bleven. Maar de EPF, juist het mechanisme dat landen terugbetaalt voor wapens die al zijn verstuurd, draait nog steeds op unanimiteit. De kwetsbaarheid zit dus in het systeem zelf.

Daar komt nog iets bij. De regering-Orbán heeft bij het Gerecht van de EU een zaak aangespannen tegen de juridische omweg waarmee Brussel winsten uit bevroren Russische tegoeden via de EPF naar Oekraïne sluist zonder Hongaarse instemming. Magyar heeft nog niet bevestigd of hij die zaak intrekt. Voor zover bekend heeft geen journalist hem daar hard op bevraagd. Krijgt Boedapest gelijk, dan kunnen miljarden aan al gedane uitbetalingen achteraf juridisch onderuitgaan.