Europarlementariërs steunen Slowaakse fondsstop met 347-165

Toen Hongarije onder EU-druk kwam te staan wegens de afbraak van de rechtsstaat, kon Viktor Orbán nog rekenen op Polen en Slowakije om de schade te beperken. Robert Fico heeft die dekking niet. Het Europees Parlement stemde met 347 tegen 165 voor een oproep aan de Europese Commissie om EU-geld voor Slowakije te bevriezen, omdat de regering-Fico doelbewust anticorruptie-instellingen heeft ontmanteld (European Parliament, n-tv). Sinds de bevriezing van Hongaarse fondsen in 2022 is dit de scherpste rechtsstaatconfrontatie met een zittende EU-regering.

Wat Fico heeft afgebroken

De resolutie somt concreet op welke schade is aangericht. Slowakije schafte het Bureau van de Speciale Aanklager en de Nationale Criminele Dienst af, juist de twee instanties die corruptie op hoog niveau onderzochten. Aanpassingen aan het strafrecht verlaagden de straffen voor corruptie, waarna het aantal vervolgingen fors daalde. Ook wil de regering de onafhankelijke klokkenluidersautoriteit vervangen door een orgaan waarvan de voorzitter wordt benoemd door de parlementsvoorzitter (European Parliament, Aktuality.sk).

Het Parlement vraagt de Commissie het conditionaliteitsmechanisme te activeren, de regeling uit 2020 waarmee EU-geld kan worden bevroren wanneer rechtsstaatproblemen de EU-begroting raken. Ook wil het inbreukprocedures, dus formele juridische stappen wegens schending van EU-recht. Daniel Freund, de Duitse Groene Europarlementariër die de resolutie trok, noemde het bevriezen van geld "een effectiever wapen" dan artikel 7, de politieke noodrem van de EU die unanimiteit vereist en nooit volledig is gebruikt. Zijn CDU-collega Niclas Herbst steunde de lijn, wat een zeldzaam groen-conservatief front opleverde (EUobserver).

Geen bondgenoten meer

Het verschil met eerdere rechtsstaatconflicten is Fico's isolement. De nieuwe Hongaarse premier Péter Magyar, die Orbán in april versloeg, stemde voor de resolutie. Zijn Tisza-partij wil alleen praten over een herleving van de Visegrádgroep (Hongarije, Polen, Tsjechië en Slowakije) als Fico tegemoetkomt aan eisen rond de rechten van de Hongaarse minderheid in Slowakije (Telex). Hongarije, ooit Slowakijes belangrijkste bondgenoot bij het blokkeren van EU-handhaving, steunt nu druk op Bratislava. Door Magyars verkiezing verdween de laatste regering in de regio die bereid was Fico uit de wind te houden.

Polen onder Donald Tusk steunt sinds 2023 juist EU-handhaving van de rechtsstaat. Tsjechische Europarlementariërs uit regeringspartijen stemden voor; alleen oppositiepartij ANO van Andrej Babiš koos de kant van Fico (ČT24). De V4, lang een bruikbaar schild voor regeringen die de democratische spelregels oprekten, werkt nu eerder als drukmiddel tegen een van de eigen leden.

De zet van de Commissie

De resolutie is niet bindend. Alleen de Commissie kan het conditionaliteitsmechanisme in gang zetten, en de Raad van EU-regeringen moet een eventuele bevriezing met gekwalificeerde meerderheid goedkeuren. Eén land kan Fico dus niet met een veto redden. Politiek liggen de kaarten sterker dan tijdens de Hongaarse affaire: regeringen die handhaving het waarschijnlijkst zouden tegenhouden, zijn verdwenen, terwijl de druk vanuit het Parlement nu expliciet is.

De Commissie heeft al eerste stappen gezet: inbreukprocedures over grondwetswijzigingen in november 2025 en over wijzigingen in de klokkenluidersbescherming in januari 2026 (n-tv). Tot volledige activering heeft Brussel zich nog niet verplicht. Een woordvoerder zei dat de Commissie "niet zal aarzelen alle instrumenten te gebruiken", een formulering die ruimte laat zonder actie te beloven (Brussels Watch).

Het Hongaarse precedent maakt de keuze lastiger. De Commissie bevroor onder hetzelfde mechanisme een groot deel van Hongarijes EU-geld, maar gaf later omstreden genoeg weer een deel vrij zonder dat hervormingen aantoonbaar waren afgerond. Toepassing op Slowakije wordt daarmee ook een test of het instrument consequent wordt gebruikt.

Voor Slowakije staat financieel veel op het spel. Het land leunt zwaar op EU-cohesiegeld en herstelfondsen. EU-antifraudedienst OLAF had in mei 2025 al € 1,225 miljoen geschrapt uit de Slowaakse toewijzing wegens onregelmatigheden; een volledige bevriezing via het conditionaliteitsmechanisme zou veel harder aankomen. President Peter Pellegrini, coalitiepartner van Fico, noemde de stemming een "internationale schande", maar verwachtte dat het geld uiteindelijk niet wordt bevroren (Aktuality.sk).

De stemming geeft de Commissie politieke dekking om op te treden. Of zij die dekking gebruikt, hangt af van hoe serieus zij haar eigen instrumenten neemt. Fico heeft, anders dan Orbán op het hoogtepunt van de V4-solidariteit, niemand meer die namens hem kan onderhandelen.