Merz scherpt Duitse arbeidsmarkt aan

Friedrich Merz heeft zijn politieke profiel gekozen: de kanselier als aanbodgerichte tuchtmeester. Het coalitiepakket scherpt de sociale zekerheid aan, beperkt ziekteverlof en maakt aannemen en ontslaan makkelijker. De redenering is simpel: als meer mensen onder strengere voorwaarden werken, volgt de groei vanzelf. Maar de kernzwakte van Duitsland is productiviteit, dus hoeveel waarde elk gewerkt uur oplevert. Als elk uur te weinig oplevert, los je dat niet op door mensen meer uren te laten maken onder strengere regels.

Drie knoppen, één theorie

Het pakket draait aan drie economische knoppen. Eerst wordt de bijstand voorwaardelijker. De coalitie vervangt het Bürgergeld, de Duitse basissteun voor werklozen, door Grundsicherung. Dat nieuwe stelsel eist snellere acceptatie van werk, controleert vermogen eerder en bestraft niet-naleving strenger (Corriere d'Italia, Euronews PL).

Daarnaast wordt verzuim moeilijker. De telefonische ziekmelding, waarbij werknemers via een telefoontje met de arts een medisch attest kunnen krijgen in plaats van langs te gaan, moet verdwijnen (DW). De pensioenleeftijd zou bovendien boven de 67 jaar uitkomen.

Tot slot worden de arbeidsregels soepeler. Tijdelijke contracten kunnen makkelijker worden verlengd en ontslagbescherming wordt afgezwakt (Il Fatto Quotidiano, Al Jazeera). Belastingverlichting voor middeninkomens, betaald via hogere tarieven voor topinkomens, maakt het aanbod politiek verteerbaarder.

Volgens één marktinschatting kunnen de hervormingen de Duitse groeisnelheid op lange termijn optillen van ongeveer 0,4% naar 0,7% (Biz Chosun). Dat is relevant, maar geen omwenteling. Een onafhankelijke instelling heeft het cijfer bovendien nog niet bevestigd.

Arbeidsdiscipline dicht geen investeringsgat

Achter deze hervormingen zit klassieke aanbodzijde-economie: haal obstakels aan de productiekant weg, dan komt de groei. Alleen is de Duitse arbeidsmarkt niet duidelijk krap door een tekort aan beschikbare mensen. In mei 2026 daalde de werkgelegenheid met 0,4% op jaarbasis (Destatis). Bedrijven bouwen personeel af; ze staan niet massaal te springen om extra werknemers.

Duitsland heeft wel echte tekorten in de zorg, de bouw en technische beroepen. Maar die tekorten komen vooral door opleidingsknelpunten en demografische druk, niet door te royale uitkeringen. Het grotere verhaal ligt elders. BNP Paribas Economic Research stelde vast dat de reële bedrijfsuitgaven aan R&D in de Verenigde Staten tussen 2020 en 2024 veel sneller groeiden dan in de EU. De Europese productiviteitsvertraging na corona komt volgens die analyse vooral door onderinvestering in technologie, niet door te comfortabele sociale voorzieningen (BNP Paribas).

Strengere uitkeringsregels leveren geen betere software op, versnellen geen bouwvergunningen en maken stroom niet goedkoper. Als de knelpunten zitten in energiekosten, gebrekkige infrastructuur en trage digitalisering, duw je met extra druk richting arbeidsmarkt vooral mensen rond zonder dat de productiecapaciteit evenredig meegroeit.

Wie wint, wie verliest

Werkgevers in arbeidsintensieve sectoren profiteren het directst: lagere verzuimkosten, een grotere groep sollicitanten en meer ruimte voor kortlopende contracten (Finance Yahoo). Middeninkomens kunnen voordeel hebben van de belastingverlaging, al is er nog geen serieuze raming gepubliceerd van het netto-effect nadat belastingen en uitkeringen samen zijn meegerekend.

De verliezers zijn concreet: uitkeringsontvangers die zwaardere sancties riskeren, werknemers met chronische aandoeningen die leunden op telefonisch artsencontact, oudere werknemers voor wie pensioen verder opschuift, en tijdelijk personeel dat meer onzekerheid moet dragen (Aktuálně.cz). Er zit ook een macro-economisch risico in. Wie uitkeringen verlaagt terwijl de groei broos is, drukt de consumptie van huishoudens. Dat kan de winst uit een groter arbeidsaanbod weer deels wegvagen.

Waar Duitslands buren op wachten

Duitsland is de grootste economie van de eurozone. Poolse toeleveranciers die aan de Duitse industrie hangen, hebben minder aan retoriek over sociale discipline dan aan echte investeringsorders (Interia, Rzeczpospolita). Italiaanse commentatoren zagen de ironie overigens wel: als Berlijn nu zelf sociale discipline combineert met een door de staat gesteunde strategie voor auto's en chips, klinkt het als pleitbezorger van begrotingsdiscipline in Brussel minder overtuigend (Corriere).

Merz moet nu laten zien dat het pakket investeringen oplevert, niet alleen strengere regels. Duitslands buren, wier fabrieken afhankelijk zijn van Duitse orders, merken dat verschil voordat de hoofdindicatoren het bevestigen.