440 MW uit Mochovce verlegt stroom

De Slowaakse nucleaire toezichthouder ÚJD SR gaf op 18 september toestemming voor de ‘energetische start’ van reactor 4 van de kerncentrale van Mochovce. In deze fase voeren technici het vermogen geleidelijk op en sluiten zij de reactor aan op het elektriciteitsnet (ÚJD SR, SITA). Op 6 augustus had de reactor voor het eerst een gecontroleerde kettingreactie in stand gehouden (Slovenské elektrárne). Voor commerciële exploitatie zijn nog tests op steeds hogere vermogens nodig. De vraag die de elektriciteitsmarkt in Centraal-Europa al bezighoudt, is intussen eenvoudig: wie krijgt de stroom wanneer reactor 4 op vol vermogen draait?

Van kettingreactie naar kilowattuur

Tijdens de energetische start verhogen technici het thermische vermogen stapsgewijs, sluiten zij de turbines aan op het net en voeren zij op elk vermogensniveau tests uit. Voor elke volgende verhoging is toestemming van de toezichthouder nodig (Aktuality.sk).

Reactor 3, de vrijwel identieke eenheid ernaast, geeft de beste indicatie van de benodigde tijd. Daarvoor werd in januari 2023 toestemming gegeven voor de energetische start. Negen maanden later, in oktober, rondde de reactor een demonstratietest van 144 uur op vol vermogen af (ÚJD SR). Netbeheerder SEPS mikt voor reactor 4 op volledig vermogen tegen het einde van 2026; de aansluiting op het onderstation is gereed (Energie-portal). Dat blijft een doelstelling. Op 19 september was de eerste synchronisatie met het elektriciteitsnet nog niet publiekelijk gemeld.

Het eerste effect: minder Slowaakse import

Slovenské elektrárne, de exploitant van de centrale, schat dat reactor 4 ongeveer 13% van het Slowaakse elektriciteitsverbruik kan leveren. Daarmee zou het aandeel kernenergie in de stroomvoorziening oplopen tot ongeveer 77,5% (Slovenské elektrárne). Dat is veel voor een land met de omvang van Slowakije.

Waarschijnlijk vermindert de reactor eerst de hoeveelheid stroom die Slowakije bij buurlanden koopt. In 2025 importeerde het land alleen al uit Tsjechië netto ongeveer 4,36 TWh (Novinky). De jaarlijkse productie van reactor 4 zal een groot deel daarvan vermoedelijk vervangen. Tsjechische producenten verliezen dan een exportklant, nog voordat er nieuwe Slowaakse stroom naar het buitenland vloeit.

Het effect op de stroomprijzen in buurlanden loopt via een mechanisme dat de moeite waard is om te volgen. Op de gekoppelde Europese day-aheadmarkt dienen producenten biedingen per uur in. Een algoritme brengt vraag en aanbod over de landsgrenzen heen bij elkaar (ACER). Eenmaal gebouwd kost een kernreactor relatief weinig om een extra kilowattuur te produceren. Kerncentrales bieden daarom laag en worden doorgaans vroeg ingezet. Ze drukken de groothandelsprijs alleen in uren waarin hun productie een duurdere gas- of kolencentrale vervangt die anders de prijs zou bepalen. Voor buurlanden werkt dat bovendien alleen als er capaciteit beschikbaar is op de grensverbindingen. Zijn die verbindingen vol, dan blijft het voordeel in Slowakije.

Hongaarse winst onder voorwaarden

Hongarije wordt het vaakst genoemd als mogelijke winnaar. Het land importeerde in 2025 netto ongeveer 9 TWh, goed voor 20,2% van de elektriciteitsvoorziening (Infostart). Tijdens de hittegolf van augustus 2026 nam die afhankelijkheid toe. Problemen bij de kerncentrale van Paks dwongen Hongarije toen om nog meer stroom uit het buitenland te halen (Profitline, Telex).

Een extra Slowaakse kerncentrale kan zulke periodes wel opvangen. Daarvoor moeten echter drie voorwaarden tegelijk zijn vervuld: reactor 4 moet betrouwbaar draaien, er moet transportcapaciteit beschikbaar zijn op de Slowaaks-Hongaarse grens en het prijsverschil moet groot genoeg zijn om de handel rendabel te maken. Geen van die voorwaarden staat vast. Zelfs bij volledig vermogen kan reactor 4 de 2.000 MW van Paks overigens niet vervangen als die centrale opnieuw uitvalt.

Kostenoverschrijdingen en Russische brandstof

Voor reactoren 3 en 4 werd aanvankelijk gerekend op kosten van ongeveer € 2,8 miljard en oplevering in 2012–2013. Aanpassingen voor de veiligheid na Fukushima, conflicten met aannemers en herhaalde vertragingen brachten de gezamenlijke rekening boven € 6 miljard (Slovenské elektrárne). Dat geld is inmiddels uitgegeven. De vraag voor de komende jaren is of tientallen jaren productie van ongeveer 440 MW netto tegen lage kosten het resterende risico van de ingebruikname rechtvaardigen.

De reactor blijft afhankelijk van Russisch ontworpen VVER-brandstof. Slovenské elektrárne heeft overeenkomsten gesloten met Westinghouse en Framatome om alternatieven te ontwikkelen. Het kwalificeren van nieuwe brandstof, verkrijgen van goedkeuring door de toezichthouder en opschalen van de productie kost echter jaren (European Commission). De eerste brandstofladingen voor reactor 4 komen uit de bestaande toeleveringsketen.

Reactor 4 voegt daadwerkelijk productiecapaciteit toe aan een regio die daar behoefte aan heeft. De regionale waarde ervan hangt echter minder af van de 440 MW op het typeplaatje dan van het aantal uren dat de reactor werkelijk draait en van de vraag of de verbindingen tussen Slowakije en zijn buurlanden het overschot kunnen vervoeren.