MOL wil Russische greep op NIS breken

Servië tekende op 16 juni een aandeelhoudersovereenkomst met het Hongaarse MOL die het bestuur van NIS (Naftna Industrija Srbije), het dominante oliebedrijf van het land, moet hertekenen. Dat gebeurt alleen als Gazprom Neft bereid is zijn controlerende belang te verkopen, en alleen als OFAC, de sanctieafdeling van het Amerikaanse ministerie van Financiën, de overdracht goedkeurt (MOL/BSE PDF, Balkan Green Energy News). De overeenkomst is dus vooral een blauwdruk voor het bestuur van een bedrijf dat nog altijd Russische aandeelhouders heeft, nog altijd Amerikaanse toestemming nodig heeft om ruwe olie te kopen, en nog altijd de enige raffinaderij van Servië runt. De huidige Amerikaanse bedrijfsvergunning loopt af op 1 juli. Dat is over twee weken.

Pančevo: één raffinaderij, geen alternatief

NIS is zo belangrijk door Pančevo. De raffinaderij bij Belgrado verwerkt ongeveer 4,8 miljoen ton ruwe olie per jaar en is de enige van Servië (Focus, NIS). Volgens ramingen heeft NIS 80% tot 95% van de Servische brandstofmarkt in handen (EnergyNews.pro, Večernji list). Voor de uitkomst maakt het verschil weinig uit: als Pančevo stilvalt, heeft Servië geen binnenlands alternatief.

Gazprom Neft bezit 44,85% van NIS en Gazprom nog eens 11,30%. De Servische staat heeft ongeveer 29,87% (BTA). Omdat het bedrijf onder Russische controle staat, beperken Amerikaanse sancties wie zaken met NIS kan doen. Banken, olieleveranciers, verzekeraars en dienstverleners lopen allemaal juridisch risico als zij zonder expliciete Amerikaanse toestemming met NIS werken (BizSrbija). Die toestemming komt via tijdelijke vergunningen. NIS heeft een bedrijfsvergunning die is verlengd tot 1 juli (Marketscreener/Reuters). MOL heeft een aparte vergunning om de overnamegesprekken voort te zetten (European Western Balkans). Beide zijn tijdelijk. Beide kunnen aflopen.

Zonder akkoord kan NIS zijn toegang tot ruwe olie, betalingsverkeer en leveringscontracten verliezen (BizSrbija). Voor een land met één raffinaderij betekent een verlopen vergunning al snel een brandstofcrisis.

Tien jaar garantie, als Washington instemt

Volgens de overeenkomst zou MOL als meerderheidsaandeelhouder het bestuur van NIS overnemen. Servië zou in dezelfde transactie nog eens 5% bijkopen uit de Russische aandelen en daarmee blokkeringsrechten krijgen bij kwesties van nationaal belang (MOL/BSE PDF, Energetski Portal). MOL belooft Pančevo minstens 10 jaar open te houden, ongeveer op de gemiddelde capaciteit van de vier jaren vóór de sancties (Serbia Business, Balkan Green Energy News).

MOL exploiteert al raffinaderijen en brandstofnetwerken in Hongarije, Slowakije en Kroatië (Portfolio). Het is daarmee geen buitenstaander, maar een regionale energiegroep die een naburige markt naar zich toe trekt.

Wie betaalt, wie wint, en waarom Kroatië meekijkt

Kroatië heeft een direct financieel belang. Ruwe olie bereikt Pančevo via JANAF, de Adriatische pijpleiding die vanaf de Kroatische kust landinwaarts loopt (HRT, Net.hr). De doorvoertarieven van JANAF leveren Zagreb inkomsten op. Als Pančevo dichtgaat, vallen die inkomsten deels weg.

Roemenië laat zien hoe stroperig dit kan worden. De Petrotel-raffinaderij van Lukoil in Ploiești zit nog altijd vast in sanctieonzekerheid. De exploitant wil niet herstarten zonder formele OFAC-vergunning, ook nadat Roemeense autoriteiten zeiden dat er enige Amerikaanse verduidelijking was gekomen (HotNews). In de Balkan worden Russische energiebelangen steeds verder ingeklemd door Amerikaanse extraterritoriale sancties. Elk land improviseert daarbij zijn eigen uitweg.

Servië krijgt continuïteit als de deal doorgaat, maar geen extra concurrentie. NIS blijft de dominante brandstofleverancier, of het nu in handen is van Gazprom of MOL. Consumenten houden dan wel brandstofvoorziening, maar krijgen niet automatisch lagere prijzen (Balkan Caucasus Observatory). MOL wint een forse marktuitbreiding. Rusland verliest een bezit, al blijft de verkoopprijs die Hongaarse media noemen, ongeveer €900 miljoen tot €1 miljard (Portfolio), onbevestigd in de transactiedocumenten.

Wachten op Washington

De deal hangt nog af van twee partijen die weinig reden hebben om haast te maken. Gazprom Neft moet instemmen met verkoop. OFAC moet beoordelen of de transactie de Russische controle werkelijk beëindigt, of die vooral op papier herschikt (Telex). Zelfs het exacte belang dat MOL zou verwerven is onduidelijk: in publieke berichten lopen de cijfers uiteen van 51,56% tot 56,16% (BTA, European Western Balkans). De volledige voorwaarden van de OFAC-vergunning zijn niet openbaar. En 1 juli is over twee weken.