Montenegro sluit drie EU-hoofdstukken

Montenegro sluit drie hoofdstukken, Kroatië legt eisen op tafel

Montenegro heeft op 12 oktober voorlopig drie nieuwe hoofdstukken van de EU-toetredingsonderhandelingen afgesloten: economisch en monetair beleid, statistiek en sociaal beleid. Daarmee staat de teller op 21 afgesloten van de 33 geopende hoofdstukken (Raad, Europese Commissie). Kroatië is als buurland een van de lidstaten die met elke afsluiting moeten instemmen. Het heeft eisen gepubliceerd waaraan eerst moet worden voldaan. De openbare stukken laten overigens niet zien dat Zagreb een van de nog open hoofdstukken heeft geblokkeerd.

Een hoofdstuk is een beleidsterrein waarop een kandidaat-lidstaat moet aantonen dat die de EU-regels kan toepassen. ‘Voorlopig’ betekent dat er nu overeenstemming is: de EU kan een hoofdstuk immers heropenen totdat het hele akkoord rond is (Europese Commissie). Premier Milojko Spajić wil de resterende hoofdstukken eind 2026 afsluiten, in 2027 een verdrag tekenen en Montenegro in 2028 lid laten worden (Montenegrijnse regering).

Waar Zagreb om vraagt

De meeste Kroatische eisen hebben betrekking op de oorlog in de jaren negentig. Het Kroatische ministerie van Buitenlandse Zaken wil dat voormalige gevangenen van detentiekamp Morinj een schadevergoeding krijgen, dat de gedenkplaat daar wordt beschermd, dat er duidelijkheid komt over het lot van 14 vermisten en dat oorlogsmisdaden worden vervolgd (Kroatisch ministerie van Buitenlandse Zaken). Ook wil het dat de eigendomsaanspraken van Kroatische families worden afgehandeld.

Andere eisen laten zien hoe ver een bilaterale eisenlijst kan reiken. Zagreb wil dat het zwembad in Kotor dat naar Zoran Gopčević is vernoemd, een andere naam krijgt. Ook wil het dat het overleg over de maritieme grens doorgaat en dat opleidingsschip Jadran wordt teruggegeven; volgens Kroatië is het schip Kroatisch eigendom. De hier geraadpleegde bronnen bevatten geen uitspraak over die eigendomsaanspraak. Minister van Buitenlandse Zaken Gordan Grlić Radman verwerpt het woord ‘blokkade’ en zegt dat Kroatië op fundamentele kwesties aandringt (HRT).

De Europese Commissie beoordeelt als uitvoerend orgaan van de EU de voortgang van een kandidaat-lidstaat en adviseert wanneer een hoofdstuk klaar is om te worden afgesloten. Zelf kan zij een hoofdstuk niet afsluiten. Volgens het onderhandelingskader voor Montenegro uit 2012 moeten alle EU-lidstaten eerst instemmen (onderhandelingskader). Kroatië stemt aan het eind opnieuw mee: artikel 49 van het EU-Verdrag vereist dat elke lidstaat de toetreding goedkeurt en het toetredingsverdrag ratificeert (EUR-Lex).

Een deel van de eisen overlapt met wat de EU zelf vraagt. In haar verslag over 2025 onderzocht de Commissie hoe Montenegro oorlogsmisdaden behandelde onder hoofdstuk 23, het rechtsstaatshoofdstuk over rechtbanken en grondrechten (Commissieverslag). Het kader uit 2012 vraagt om goede betrekkingen met buurlanden en een vreedzame oplossing van grensgeschillen. Over het eigendom van een schip of de naam van een zwembad zegt het niets (onderhandelingskader).

Gemelde bezwaren, geen bevestigde blokkades

De breedste claim kwam op 24 september: Euronews meldde toen dat Kroatië vier hoofdstukken tegenhield: vervoer (14), rechtspraak en grondrechten (23), justitie en veiligheid (24) en buitenlands beleid (31) (Euronews). Latere berichtgeving nuanceerde dat beeld. Het Montenegrijnse Vijesti meldde het bezwaar tegen het vervoershoofdstuk al in juli, maar schreef op 9 oktober dat onduidelijk was of het bezwaar nog gold (Vijesti). In een oktoberoverzicht van Kroatiës acht eisen koppelde RTCG er zes aan hoofdstuk 23 en de kwesties rond het schip en de grens aan hoofdstuk 31 (RTCG).

De officiële stukken zeggen nog minder. Het verslag van de Raad van 12 oktober vermeldt welke hoofdstukken zijn afgesloten; het vervoershoofdstuk bleef wel open, zonder opgegeven reden (Raad). Hoofdstuk 24 kent ook eigen EU-hobbels, zoals het afstemmen van het visumbeleid op de EU-regels (Commissiebeoordeling). De hier aangehaalde bronnen tonen niet aan dat Kroatië dit hoofdstuk momenteel blokkeert. Een open hoofdstuk is op zichzelf geen bewijs van een veto.

De kwestie speelt ook bij andere kandidaat-lidstaten. Op 6 oktober stelde de Commissie voor om bij besluiten tijdens de onderhandelingen met gekwalificeerde meerderheid te stemmen, zodat geen enkel land die alleen kan blokkeren (Mededeling van de Commissie). Voor de uiteindelijke toelating blijft volgens artikel 49 de instemming van elke regering nodig. Andere kandidaten kennen het risico. Bulgarije liet zijn grieven tegen Noord-Macedonië opnemen in het EU-kader voor Skopje uit 2022 en maakte zo van een bilateraal geschil een voorwaarde voor toetreding (OSW).

Zagreb stemde op 12 oktober in met de drie afsluitingen, zoals alle lidstaten moesten doen (Raad). Volgens de meest recente berichtgeving hebben de Kroatische eisen vooral betrekking op de hoofdstukken 23 en 31 (RTCG). Kroatië dringt aan op bilaterale eisen en heeft bij elke hoofdstukafsluiting en bij de uiteindelijke toelating de stem om die kracht bij te zetten. Uit de beschikbare stukken blijkt niet dat Kroatië die stem heeft gebruikt om een nog open hoofdstuk te blokkeren.