Rechtbank in Moskou beveelt in Brussel gevestigde Euroclear 200 miljard euro aan Rusland te betalen

Een rechtbank in Moskou heeft Euroclear, de Brusselse instelling die het merendeel van de Europese obligatiehandel afwikkelt, opgedragen 18,17 biljoen roebel te betalen aan de Russische centrale bank, omgerekend ongeveer € 200 miljard (Washington Post). In Europa is dat vonnis niet uitvoerbaar. De werkelijke functie ervan ligt elders: Moskou bouwt een juridisch excuus om westerse bedrijfsactiva die nog in Rusland staan, in beslag te nemen.

Wat Euroclear aanhoudt en waarom dat ertoe doet

Euroclear is een centrale effectenbewaarinstelling: de infrastructuur die vastlegt wie welke Europese obligaties bezit en transacties afwikkelt wanneer die stukken worden verhandeld. Toen de Russische centrale bank Duitse of Franse staatsobligaties kocht als onderdeel van haar valutareserves, kwamen die stukken bij Euroclear terecht. Niet omdat Moskou daarvoor vrij kon kiezen. Voor het grootste deel van de Europese staatsschuld loopt de registratie immers via die infrastructuur.

Precies die afhankelijkheid maakte de sancties van februari 2022 zo effectief. De EU bevroor het grootste deel van de Russische centralebankreserves bij Euroclear op basis van Verordening 2022/334 van de Raad, en werkt sindsdien aan een verlenging van die bevriezing voor onbepaalde tijd (Al Jazeera). Juridisch blijven de activa Russisch eigendom. Ze kunnen alleen niet worden verplaatst. De bevroren tegoeden leveren rente op, die de G7 gebruikt voor steun aan Oekraïne. De hoofdsom blijft ongemoeid, juist om niet frontaal te botsen met de staatsimmuniteit in het internationaal recht.

Een uitspraak voor binnenlands gebruik

Het Moskouse arbitragehof oordeelde op 15 mei dat Euroclear, door EU-sancties na te leven, Russische eigendommen onrechtmatig heeft onteigend. De zaak vond plaats achter gesloten deuren. Euroclear heeft aangekondigd in beroep te gaan en noemt de procedure een schending van het recht op een eerlijk proces (Brussels Times).

Geen Europese rechter zal een vonnis erkennen waarin naleving van EU-recht als misdrijf wordt behandeld. Het twintigste sanctiepakket van de EU, aangenomen in april 2026, sluit erkenning van dit soort Russische rechterlijke uitspraken expliciet uit (Germany Trade and Invest).

Toch is Euroclears balans niet het echte doelwit. Het vonnis creëert een papieren "schuld" van € 200 miljard die Moskou kan gebruiken om beslag op buitenlandse bedrijfsbezittingen in Rusland te rechtvaardigen. Sinds april 2023 gebruikt Rusland presidentieel decreet 302 om activiteiten van grote Europese bedrijven onder staatscontrole te brengen, onder meer bij Danone, Carlsberg, Fortum en Uniper. Het patroon is telkens hetzelfde: een Russische rechtbank vindt een grond, de staat neemt tijdelijk beheer over, en de buitenlandse eigenaar vertrekt met lege handen of accepteert een forse korting.

Duitse bedrijven vast in Alabuga

Voor Duitse bedrijven is de blootstelling bijzonder tastbaar. Knauf en SARIA hebben nog steeds fabrieken in de speciale economische zone Alabuga, waar Rusland ook gevechtsdrones produceert. Vertrekken kan alleen door de activa volledig af te schrijven (Krautreporter). Het Duitse grondstoffenbedrijf RMA zit in een vergelijkbare positie.

De officiële lijn van Berlijn is dat Russische reserves permanent bevroren moeten blijven, maar niet moeten worden geconfisqueerd. De Duitse regering stelt dat sanctiehandhaving en immobilisatie volstaan, en dat regelrechte confiscatie wereldwijd een gevaarlijk precedent zou scheppen voor de bescherming van staatsactiva (Bundesfinanzministerium, Bundesregierung). Die positie wordt wel lastiger vol te houden wanneer opnieuw een Duitse fabriek in Rusland van eigenaar wisselt.

België onder uitzonderlijke druk

België loopt een geconcentreerd risico. Doordat het overgrote deel van de bevroren Russische reserves daar wordt aangehouden, is het land het voornaamste doelwit voor juridische en politieke vergelding. Russische investeerders hebben al negen arbitragezaken tegen België aangespannen op basis van bilaterale investeringsverdragen die teruggaan tot 1989 (21news.be). Premier De Wever verzet zich tegen elke stap richting confiscatie van de hoofdsom, met het argument dat de juridische en veiligheidsrisico's onevenredig bij zijn land terechtkomen (Le Monde).

De EU heeft voorlopig gekozen voor stilstand met regels: activa blijven voor onbepaalde tijd bevroren, rente-inkomsten gaan naar Oekraïne, de hoofdsom blijft onaangeraakt. Mechanisch verandert het Moskouse vonnis niets. Politiek maakt het de vraag wel scherper. Elke extra inbeslagname van een westerse fabriek in Rusland verzwakt het argument voor terughoudendheid. Als de kosten van het niet confisqueren van Russische reserves blijven oplopen, gemeten in verloren fabrieken, gedwongen afboekingen en exits tegen een fractie van de waarde, komt de voorzichtigheid van Berlijn en Brussel onder steeds meer druk te staan van regeringen die minder op het spel hebben staan.