Brand in München, dronecomplot in Slowakije: één netwerk?

Twee onderzoeken naar brandstichting, in Duitsland en Slowakije, draaien om bedrijven die Oekraïne helpen. Op 25 september meldde de Frankfurter Allgemeine Zeitung (FAZ) dat één Russisch militair-inlichtingennetwerk, dat vanuit Slowakije opereert, beide acties aanstuurde. De krant beriep zich op niet bij naam genoemde veiligheidsbronnen en publiceerde geen aanklacht, berichtenlog of forensische bevindingen (FAZ). Als dat verband klopt, zijn twee lokale strafzaken onderdeel van één campagne over EU-grenzen heen. Tot dusver heeft geen aanklager of inlichtingenchef dat publiekelijk bevestigd.

Een kleine brand, een onduidelijk doelwit

Rond middernacht in de nacht van 2 op 3 september zag een getuige hoe vanuit een rijdende auto brandbommen naar een bouwterrein in de Münchense wijk Berg am Laim werden gegooid. Het terrein ligt vlak bij de hoofdkantoren van twee defensiebedrijven, Rohde & Schwarz en Helsing (BR). Een bom zette bouwcontainers in brand. De politie bluste het vuur, niemand raakte gewond en Rohde & Schwarz liet weten dat het eigen terrein buiten schot bleef.

Agenten hielden bij een nabijgelegen tankstation een 28-jarige Bulgaarse vrouw en een 38-jarige Bulgaarse man aan. Op 4 september besloot een rechter hen in voorlopige hechtenis te nemen op verdenking van poging tot brandstichting en zaakbeschadiging (Tagesschau).

De Beierse recherche, het Landeskriminalamt (LKA), nam de zaak over. Het LKA vermoedt een politiek motief, omdat Helsing drones bouwt voor de Oekraïense strijdkrachten (BR). Een woordvoerder waarschuwde ook dat Rohde & Schwarz mogelijk niet het doelwit was: er zijn meer defensiebedrijven op hetzelfde terrein gevestigd. Wie of wat het doelwit was, staat nog niet vast.

Een verijdeld plan in Oost-Slowakije

Op 25 augustus maakte de Slowaakse politie bekend dat ze een geplande brandstichting in een dronefabriek in Haniska, bij Prešov, had verijdeld. De fabriek is van Skyeton, een Oekraïense fabrikant van verkenningsdrones (SITA). In rechterlijke bevelen die de Slowaakse nieuwssite Aktuality inzag, beschrijft een Letse verdachte welke instructies hij via Telegram kreeg: sla de ramen in, giet benzine naar binnen, steek de hal in brand en film de brand (Aktuality).

In Hamburg hielden Duitse agenten de Let aan op basis van een Slowaaks Europees aanhoudingsbevel. Dat EU-instrument stelt een lidstaat in staat iemand aan te houden die in een andere lidstaat wordt gezocht (SITA). De arrestatie laat zien dat Duitsland en Slowakije samenwerken in de Slowaakse zaak. Over München zegt ze op zichzelf niets.

De Let vertelde onderzoekers dat iemand die Russisch sprak contact met hem had opgenomen en zijn familie had bedreigd (Aktuality). Dat contact geeft onderzoekers wel een aanknopingspunt, maar bewijst niet wie de opdrachten gaf.

Wat de autoriteiten hebben gezegd, en wanneer

De officiële verklaringen kwamen op verschillende momenten en beantwoorden verschillende vragen. Op 28 augustus, bijna een maand voor het FAZ-bericht, zei de Slowaakse politiechef Jana Maškarová dat de politie geen bewijs had dat Rusland achter het plan tegen Skyeton zat (SITA). Ze beschreef daarmee de stand van het Slowaakse onderzoek op dat moment; op FAZ reageerde ze niet.

Na publicatie van het bericht kreeg het Openbaar Ministerie in München vragen. Het OM weigerde het bericht te bevestigen en verwees naar het lopende onderzoek (Abendzeitung).

Op 26 september zei Pavol Gašpar, directeur van de Slowaakse inlichtingendienst, dat betrokkenheid van Rusland niet was vastgesteld en dat Duitsland het verband niet publiekelijk had bevestigd (STVR). Volgens hem onderzochten de autoriteiten meerdere mogelijkheden. Een daarvan was een valsevlagoperatie: een actie die zo wordt opgezet dat de schuld bij een ander terechtkomt. Ook voor die theorie gaf hij geen openbaar bewijs.

Voor Europa hangt de betekenis af van de juistheid van de bronnen van FAZ. Als die gelijk hebben, heeft een netwerk dat vanuit één lidstaat opereerde mensen uit andere lidstaten gerekruteerd om locaties met banden met de defensie-industrie in meer dan één land aan te vallen. Dan wordt sabotage van de Oekraïense toeleveringsketen een Europese veiligheidskwestie, waarbij meerdere nationale politiekorpsen tegelijk betrokken zijn.

Vooralsnog bevat het openbare dossier drie feiten. In München was er een kleine brand, waarvan het doelwit niet vaststaat. In Slowakije werd een plan tegen een dronefabriek verijdeld. En één arrestatie hoort uitsluitend bij de Slowaakse zaak. Er is nog geen openbaar bewijs dat de verdachten in München in verband brengt met het Slowaakse plan of laat zien dat Rusland een van beide aanstuurde. Uit het stilzwijgen van officiële zijde volgt overigens niet dat er geen verband is: het OM in München verwees bij zijn weigering expliciet naar een lopend onderzoek. Of het verband bestaat, moet blijken uit de dossiers bij het OM in München en de Slowaakse politie; die instanties hebben het bewijs nog niet vrijgegeven.