NAVO legt defensiedoel op 5%

Wat betekent een belofte als alle NAVO-landen haar ondertekenen, maar niet hetzelfde verstaan onder de uitvoering? Op de top in Ankara beloofden alle 32 bondgenoten om uiterlijk in 2035 5% van het bbp aan defensie uit te geven (NAVO, Euronews). Over de verklaring was iedereen het eens. Over wat precies meetelt voor dat doel veel minder.

Waarom dat cijfer er is

Het doel komt voort uit een waarschuwing, niet uit een wenslijst. Voor de top legde NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte het probleem vrij onomwonden uit: de Verenigde Staten richten hun militaire planning inmiddels ook op conflicten buiten Europa en hebben hun bijdrage aan het NAVO Force Model teruggeschroefd, het planningsinstrument waarmee de alliantie strijdkrachten koppelt aan dreigingen. Europese regeringen moeten dus capaciteiten betalen waarvan zij lang aannamen dat Washington die zou leveren.

Het doel van 5% maakt van dat gat een rekening. De formule, vastgelegd op de top in Den Haag in 2025, bestaat uit 3,5% voor kernuitgaven aan defensie en 1,5% voor bredere defensie en veiligheid. In Ankara kwam daar de eis bij dat landen nationale plannen indienen die de NAVO kan controleren, met een evaluatie in 2029. Wat niemand vastlegde, is wat er gebeurt als een regering het doel niet haalt.

Drie landen, drie definities

Litouwen laat zien hoe urgentie eruitziet. President Gitanas Nausėda kwam naar Ankara terwijl zijn land al 5,38% van het bbp aan defensie uitgaf en een harde Amerikaanse toezegging over Artikel 5 eiste, de verdragsbepaling dat een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op allen. Zijn regering haalde één concreet resultaat binnen: de herclassificatie van de luchtbewaking boven de Baltische staten tot luchtverdedigingsmissie. Dat verschil telt. Luchtbewaking observeert en onderschept. Luchtverdediging bereidt zich voor om een aanval af te slaan.

Spanje staat aan de andere kant. Premier Pedro Sánchez wees het doel van 5% publiekelijk af en stelde dat de NAVO capaciteiten moet beoordelen, geen percentages. Zijn regering beschuldigde Rutte ervan Trump te willen paaien en verdedigde de Spaanse operationele bijdrage als voldoende. Daarmee kreeg elke bondgenoot met krappe overheidsfinanciën alvast een bruikbaar model: onderteken de verklaring, betwist later de definitie.

Duitsland zit ertussenin. Bondskanselier Friedrich Merz beloofde in 2029 uit te komen op 3,5% kernuitgaven aan defensie. Berlijn meldde recorduitgaven van € 124,7 miljard, of 2,69% van het bbp, een forse stijging die nog altijd ruim onder zelfs het kerndoel ligt. Duitse media lazen de top tegelijk als echte geruststelling en als een oefening in Trump-management. Tekorten bij de Bundeswehr en personeelsschaarste houden de afstand tussen begrotingsregels en inzetbare eenheden voorlopig groot.

Een belofte zonder sancties

Frankrijk legt de vraag bloot die in het uitgavendebat vaak blijft liggen. Le Monde schreef dat Europese legers sterker worden, maar versnipperd en slecht gecoördineerd. Le Figaro formuleerde het scherper: Europa wil voorspelbaarheid van Washington, maar Washington gaat die niet geven. Meer geld uitgeven binnen de NAVO vermindert de afhankelijkheid van de VS dus niet automatisch.

Artikel 5 zelf is overigens minder automatisch dan vaak wordt aangenomen: het Verdrag van Washington bepaalt dat elke bondgenoot de maatregelen neemt "die hij noodzakelijk acht", waardoor vorm en omvang van een reactie nationale besluiten blijven. Ankara leverde geen handhavingsmechanisme op voor het doel van 5% en ook geen sancties voor landen die hun plannen niet halen. Rutte noemde het een "delivery summit". In 2029 weet de NAVO of regeringen daadwerkelijk capaciteit hebben gekocht, of vooral tijd.