NAVO versterkt luchtverdediging Balticum

De NAVO-top in Ankara leverde één concrete operationele wijziging op en daarnaast enkele politieke beloften die pas iets waard zijn als nationale regeringen ze uitvoeren. Na 22 jaar heeft het bondgenootschap de Baltic Air Policing-missie opgewaardeerd tot een luchtverdedigingsmissie. Commandanten en piloten krijgen daardoor meer ruimte om op dreigingen in het luchtruim te reageren (ERR, LRT). De bondgenoten beloofden ook € 70 miljard aan militaire steun voor Oekraïne in 2026 en spraken af om de defensie-uitgaven tegen 2035 op 5% van het BBP te brengen. Geen van beide afspraken voert zichzelf uit.

Snellere besluiten, niet meer vliegtuigen

Estland, Letland en Litouwen hebben geen gevechtsvliegtuigen. Sinds 2004 sturen NAVO-landen bij toerbeurt toestellen om hun luchtruim te bewaken. Die vredesmissie was vooral bedoeld om Russische vliegtuigen zonder transponder te identificeren, onderscheppingen uit te voeren en daarna te rapporteren. Voor drones, luchtruimtests en onduidelijke grensoverschrijdingen die binnen minuten kunnen escaleren, was dat systeem niet ontworpen.

De aanpassing in Ankara verandert vooral wie actie mag goedkeuren en hoe snel dat kan. De hoogste militaire NAVO-commandant in Europa, SACEUR, krijgt ruimere gedelegeerde bevoegdheden. Piloten krijgen duidelijkere inzetregels. Besluiten lopen voortaan via het Combined Air Operations Centre van de NAVO in het Duitse Uedem, in plaats van via trage consultatierondes met nationale hoofdsteden (RMF24). Ook de Estse luchtmachtbasis Ämari krijgt, naast het Litouwse Šiauliai, een NAVO-operationele status. Daarmee worden beide bases opgenomen in het permanente commando- en logistieke netwerk van de NAVO, in plaats van te functioneren als tijdelijke rotatielocaties.

Snellere bevoegdheden zijn nog geen werkend luchtverdedigingssysteem. Voormalig Ests luchtmachtchef Jaak Tarien wees erop dat de precieze commandolijnen en inzetregels waarschijnlijk geheim blijven, terwijl nationale voorbehouden gewoon blijven gelden: landen bepalen immers zelf onder welke beperkingen hun troepen mogen worden ingezet (ERR). Met gevechtsvliegtuigen alleen verdedig je geen luchtruim. Daarvoor zijn gelaagde radar, grondgebonden raketsystemen, munitie, versterkte bases en getrainde bemanningen nodig. De top kondigde dat allemaal niet aan.

De uitgavenbelofte moet nu door regeringen worden betaald

De bondgenoten spraken af om in 2035 5% van het BBP aan defensie te besteden. Daarvan gaat 3,5% naar militaire capaciteit. De resterende 1,5% is bedoeld voor defensiegerelateerde infrastructuur: wegen, spoorlijnen, havens, depots en het vermogen om troepen snel over grenzen te verplaatsen (NATO, Bankier/PAP). Sommige bondgenoten halen zelfs de oudere 2%-norm nog niet (AP). Een slotverklaring van een top reserveert geen nationaal geld. Naleving hangt af van begrotingen, verkiezingen en politieke wil in 32 hoofdsteden.

Het Oekraïnepakket bevat dezelfde onduidelijkheid. De bondgenoten zegden voor 2026 ongeveer € 70 miljard toe, met minstens vergelijkbare bedragen voor 2027, al verschilden Duitse bronnen over de vraag of het headlinebedrag € 70 miljard per jaar was of € 140 miljard over twee jaar (German Foreign Office, Forbes). Berlijn levert fregatten en Eurofighters voor de regionale NAVO-plannen, dus echte middelen onder bondgenootschappelijk commando (tagesschau). Maar wapens, munitie en training blijven via afzonderlijke regeringen lopen. Het effect aan het front hangt af van getekende contracten en productiecapaciteit, niet van bedragen in een communiqué.

Roemeense Zwarte Zee-inzet haalde het niet

Roemenië, Bulgarije en Turkije verlengden het mandaat van hun trilaterale mijnenbestrijdingsmissie, zodat die ook onderzeese kabels, pijpleidingen en energie-infrastructuur omvat (Agerpres, DW). Daaronder vallen ook de wateren rond het Roemeense gasveld Neptun Deep, de grootste aardgasvondst in de Zwarte Zee in decennia en mogelijk een belangrijke pijler onder Europese energiediversificatie weg van Russische leveringen. Het uitgebreidere mandaat is wel degelijk een operationele stap. Toch kreeg Boekarest niet wat het wilde: de Zwarte Zee werd in de slotverklaring niet als afzonderlijke strategische prioriteit neergezet. De tekst draaide om Artikel 5, de collectieve verdediging van de NAVO waarbij een aanval op één bondgenoot geldt als een aanval op allen, en om algemene steun aan de oostflank. Daardoor bleef de Zwarte Zee onderbelicht naast de Baltische luchtverdediging (Digi24).

Ankara verbeterde onderdelen van het NAVO-besturingssysteem. De top bewees niet dat bondgenoten ook de hardware, munitie en politieke toestemming hebben geleverd om dat systeem onder druk overeind te houden. NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte noemde het strijdkrachtenmodel van het bondgenootschap een "planning tool" (NATO). Aan de oostflank hebben ze er vooral behoefte aan dat die planning een leveringsschema wordt.