Neutraal Ierland stuurt EU-defensie

Ierland heeft op 1 juli het roulerende voorzitterschap van de Raad van de EU overgenomen. De komende zes maanden leidt Dublin de ministeriële vergaderingen, bepaalt het de agenda's en schrijft het compromisteksten voor alle 27 lidstaten (Council).

Drie dossiers bepalen het halfjaar: defensie-uitgaven, steun aan Oekraïne en het volgende Meerjarig Financieel Kader, de zevenjarige EU-begroting voor 2028-2034 (European Movement Ireland). Ierland stuurt de volgorde en de formulering van die onderhandelingen. De uitkomst bepaalt het niet.

De grenzen van het voorzitterschap liggen vast in de verdragen. Buitenlands beleid blijft bij de Hoge Vertegenwoordiger van de EU, niet bij de roulerende voorzitter (Foreign Affairs Council). De Europese Commissie behoudt haar alleenrecht om wetgeving voor te stellen (Commission). De regeringsleiders, bijeen in de Europese Raad, zetten de strategische lijn uit (European Council). Precies in het verschil tussen wat Dublin kan sturen en wat Europa moet besluiten, zit de spanning van de komende zes maanden.

Wat de voorzitter werkelijk doet

Het voorzitterschap leidt de vergaderingen in negen van de tien beleidsterreinen waarop EU-ministers samenkomen. Buitenlandse Zaken is de uitzondering. De macht van Dublin zit dus in de machine eronder. Komt een voorstel over defensiefinanciering bij de Raad, dan schrijft het Ierse team de compromistekst, ordent het het debat en bepaalt het wanneer een meningsverschil naar ministers moet voor een politieke keuze.

Dat is meer dan procedure. Een goed voorzitterschap kan onderhandelingen maanden vooruithelpen; een passief voorzitterschap laat ze vastlopen. Dublin presenteert het halfjaar als een grote nationale verantwoordelijkheid. RTÉ plaatste daar de nodige kanttekening bij: van Ierland wordt verwacht dat het gemeenschappelijke EU-zaken vooruitbrengt, niet dat het Ierse voorkeuren als standaardinstelling voor Europese defensie behandelt.

Hoe hoofdsteden naar Dublin kijken

De militaire neutraliteit van Ierland sluit het land juridisch niet uit van het voorzitterschap. Politiek roept zij wel een geloofwaardigheidsvraag op. Hoofdsteden beantwoorden die vraag verschillend.

Roemenië formuleerde het het scherpst. Volgens HotNews behoort Ierland tot de zwakste militaire machten van de EU, terwijl het juist een halfjaar voorzit dat door defensie en Oekraïne wordt beheerst. Zoals Adevărul opmerkte, organiseert het voorzitterschap het werk van de Raad, niet het beleid zelf. De zorg in Oost-Europese hoofdsteden, zichtbaar in zowel Roemeense als Poolse media, is dat een neutrale voorzitter compromisteksten kan afzwakken op momenten waarop snelheid nodig is.

Polen kijkt vooral naar concrete resultaten: het voorgestelde EU-instrument voor defensiefinanciering, nieuwe sancties tegen Oekraïnes agressor Rusland en de begrotingsruzie tussen nettobetalers, landen die meer aan de EU-begroting afdragen dan zij terugkrijgen, en lidstaten die meer veiligheidsuitgaven willen (Euronews PL). Warschau wil resultaten, geen geruststelling.

Duitsland ziet het halfjaar vooral als een begrotingsgevecht. Berlijn dringt aan op forse bezuinigingen in de volgende langetermijnbegroting, terwijl het diezelfde zuinigheid niet toepast op de eigen herbewapening (Berliner Zeitung, Bundestag). Ierland moet een akkoord zien te smeden tussen Duitse begrotingsvoorzichtigheid en de eisen van andere hoofdsteden voor cohesiefondsen, landbouwsteun en defensie-investeringen.

De begroting is de moeilijkste onderhandeling, omdat voor het Meerjarig Financieel Kader unanimiteit nodig is: elke lidstaat kan de deal blokkeren. Daardoor krijgen timing en formulering door Ierland echt gewicht, al kan Dublin geen akkoord afdwingen. Bij sancties, die met gekwalificeerde meerderheid worden aangenomen, is de invloed van de voorzitter kleiner. Daar bepalen de stemmen, niet de tekstredactie, uiteindelijk de uitkomst.

Frankrijk wijst op een andere complicatie. Ouest-France noemde Ierland een "belastingparadijs voor techreuzen" dat nu moet helpen diezelfde bedrijven te reguleren. Dublin huisvest de Europese hoofdkantoren van grote Amerikaanse technologiebedrijven, terwijl het Raadsonderhandelingen over digitaal beleid en handel voorzit. Nu EU-VS-spanningen door zowel tarieven als techinvesteringen lopen, leidt Ierland dus gesprekken waarin het zelf een duidelijk economisch belang heeft.

De test tegen december

Het Ierse voorzitterschap wordt afgerekend op de vraag of het verdeelde nationale posities kan omzetten in teksten die ministers accepteren. Kan Dublin een begrotingskader maken dat Duitse begrotingsdiscipline, Oost-Europese veiligheidswensen en Zuid-Europese cohesiebehoeften bij elkaar brengt? Kan het voorstellen voor defensiefinanciering en sanctiepakketten in beweging houden, terwijl het rekening moet houden met de eigen neutraliteit en economische banden?

Het voorzitterschap geeft de macht van een bemiddelaar, niet die van een bevelhebber. Of dat genoeg is, hangt af van wat Ierland op tafel legt zodra de ministers aanschuiven.