Negen landen willen grensuitstel

Toen de EU haar digitale grenssysteem invoerde, lag de verwachting voor de hand: vooral nieuwere Schengenlanden zouden moeite krijgen met de techniek. Negen maanden later is dat beeld omgedraaid. Kroatië, pas sinds 2023 lid van de Schengenzone, zegt dat het Entry/Exit System (EES) aan zijn grenzen soepel draait. De landen die Brussel nu om noodruimte vragen zijn België, Frankrijk, Duitsland, Griekenland, Italië, Malta, Nederland en Portugal, plus Zwitserland (Euronews, Travel Tomorrow).

EES vervangt paspoortstempels door elektronische registraties van iedere niet-EU-reiziger die het Schengengebied binnenkomt of verlaat. Bij de eerste registratie nemen grensbeambten een gezichtsopname en vingerafdrukken af (EES Regulation). Het systeem ging in oktober 2025 live. De EU-wetgeving bepaalt de regels, het Europese IT-agentschap eu-LISA bouwde en beheert de gezamenlijke databank, maar nationale grensdiensten voeren de controles uit op luchthavens, in havens en bij landgrenzen. Die driedeling verklaart vrijwel alles wat daarna misging.

Vijf uur bij de gate

De eerste biometrische registratie kost volgens Franse operationele ramingen ongeveer 60 tot 90 seconden per reiziger (Le Monde). Zet dat af tegen een zomerse golf aan vluchten, en wachtrijen stapelen zich snel op. Franse luchthavens meldden wachttijden tot vijf uur en gemiste aansluitingen (Ouest-France). Op Berlin Brandenburg moesten niet-EU-passagiers volgens topvrouw Aletta von Massenbach tot twee uur wachten (Berliner Zeitung). Griekse eilandluchthavens, waar veel Britse toeristen aankomen, lopen tegen dezelfde bottleneck aan (The Guardian).

Er bestaat geen volledig openbaar overzicht van wachttijden, kioskstoringen of foutpercentages bij registraties aan Schengenbuitengrenzen. Zonder zulke data rust zowel de lijn van "wat opstartproblemen" als de claim dat het systeem overal faalt vooral op losse voorbeelden, niet op bewijs.

Wat de negen landen willen

De negen landen vragen niet om afschaffing van EES. Hun verzoek is beperkter: verleng de overgangsregeling die de Commissie bij de invoering toestond. Die regeling laat grensbeambten bij extreme drukte de biometrische afname tijdelijk pauzeren, terwijl in- en uitreizen wel elektronisch worden geregistreerd. Die coulance loopt af op 6 september (Connexion).

De Commissie weigert een algemene opschorting. Volgens Brussel komen de vertragingen door nationale personeelstekorten, niet door een ontwerpfout in het gezamenlijke systeem (CNN Greece). De Kroatische minister van Binnenlandse Zaken Davor Božinović versterkte dat argument door te stellen dat zijn land zich goed heeft voorbereid en geen grote problemen ziet. Voor een land dat jarenlang onder streng Schengentoezicht stond van oudere lidstaten die twijfelden aan zijn grenscapaciteit, is dat een scherpe boodschap: het systeem werkt wel als regeringen hun huiswerk doen.

De felste kritiek komt juist uit de andere hoek. Alexander Zinell, topman van Fraport Greece, noemt EES fundamenteel gebrekkig en pleit voor een volledige herziening, met onder meer preregistratie vóór vertrek in plaats van verwerking aan het loket (The Guardian, Newsbeast). Griekse luchthavens kampen bovendien met te weinig opgeleid grenspersoneel, een nationaal probleem dat EES niet heeft veroorzaakt maar wel genadeloos zichtbaar maakt (Dnews).

Wat september beslist

De deadline van 6 september dwingt de Commissie tot een keuze. Verloopt de overgangsregeling zonder verlenging, dan moet elke Schengenbuitengrens ook tijdens piekdrukte volledige biometrische registraties uitvoeren. Verlengt de Commissie de regeling, dan wordt biometrische afname onder druk feitelijk optioneel. Dat zou de kernbelofte van EES verzwakken: gecontroleerde in- en uitreisregistraties voor iedere niet-EU-reiziger. De verstoring heeft ETIAS, het aparte systeem voor reisautorisatie vooraf, waarschijnlijk al richting 2027 geduwd, al houdt de officiële EU-planning nog vast aan eind 2026 (travel-europe.europa.eu, Euronews).

De juridische basis voor EES is stevig, en de veiligheidslogica is helder. Het vrije verkeer binnen Schengen blijft politiek alleen houdbaar als de buitengrens consequent wordt beheerd. Maar de EU schreef één gemeenschappelijke regel en liet de uitvoering over aan negenentwintig echte luchthavens, havens en grensposten, met al hun nationale beperkingen. Dezelfde verordening levert vlotte controles in Zagreb op en wachtrijen van vijf uur in Parijs. Dat capaciteitsverschil is nu het probleem waarop de Commissie antwoord moet geven.