Nokia’s 5G schuift het slagveld op

Volgens een Fins rapport stuurt 5G-technologie van Nokia al Oekraïense militaire drones aan, diep achter Russische linies. Die specifieke claim is publiek niet bevestigd: niet door Nokia, niet door de NAVO, niet door het Pentagon. Maar de bredere beweging waar de claim op wijst, is inmiddels in meerdere landen zichtbaar en gaat sneller dan Europese instellingen kunnen reguleren. Civiele telecomnetwerken worden militaire infrastructuur. Onduidelijk blijft wie zulke systemen aanstuurt, uitschakelt, exporteert of er verantwoording voor draagt.

Van zendmast naar aanvalsketen

Nokia verkoopt inmiddels openlijk militaire slagveldnetwerken aan westerse krijgsmachten (Yahoo Finance). De samenwerking met Lockheed Martin richt zich op Amerikaanse en geallieerde legers, met een 5G-aanbod dat is gebouwd volgens de openarchitectuurstandaarden van het Pentagon (Data Center Dynamics). Sinds zijn strategie uit 2020 behandelt het Amerikaanse ministerie van Defensie 5G als prioriteit voor commandovoering, logistiek en verspreid opereren.

Ook de NAVO test het concept al in het veld. Spanje zet onder Pilot Project 5 het eerste tactische 5G-netwerk van het bondgenootschap op in Lešť, Slowakije. Daar moeten drones, sensoren, robots en antidronesystemen in een echte operationele omgeving met elkaar worden verbonden (Data Center Dynamics). Duitsland, Frankrijk en Nederland bouwen ondertussen elk aan een eigen variant: Deutsche Telekom koppelt mobiele zendmasten aan dronebestrijding (finanzen.net), Frankrijk ontwikkelt wapens tegen goedkope aanvalsdrones (Le Monde) en Nederland wil binnen vijf jaar meer dan de helft van de militaire taken door onbemande systemen laten uitvoeren (Tweakers).

In West-Europa verandert civiele connectiviteit zo stilaan in defensie-infrastructuur.

Waar drones de grens al oversteken

Polen en Roemenië bekijken dezelfde technologische verschuiving niet als industriebeleid, maar als veiligheidsvraagstuk. De Poolse minister van Defensie heeft mogelijke leveringen van MiG-29's aan Oekraïne publiek gekoppeld aan toegang tot Oekraïense dronekennis. Ervaring van het slagveld wordt daarmee onderhandelingskapitaal (Wiadomości WP). Het Poolse staatsdefensieconcern PGZ sloot bovendien een samenwerkingsovereenkomst met het Oekraïense TAF Industries voor de productie van drones en antidronesystemen (PAP Mediaroom).

Roemenië laat zien wat er gebeurt als de commandolink van drones faalt. Volgens het Roemeense ministerie van Defensie zijn er sinds het begin van de grootschalige invasie ongeveer 50 situaties geweest met drones of brokstukken op Roemeens grondgebied (Agerpres). Nadat een Oekraïense marinedrone in de haven van Constanța ontplofte, eiste Roemenië vooraf geprogrammeerde zelfvernietiging voor drones die zijn territoriale wateren binnenvaren (Ziare.com). Inwoners van Tulcea kregen noodmeldingen over mogelijk neervallende brokstukken (Libertatea).

Voor frontlijnstaten is de vraag wie de communicatielink van een drone beheert dus geen inkoopdetail, maar een kwestie van publieke veiligheid.

Van wie is het risico?

Geen enkele instelling bestuurt deze overgang alleen. De Europese dual-useregulering (Verordening 2021/821, de regels voor export van goederen die zowel civiel als militair kunnen worden gebruikt) geeft het kader, maar nationale autoriteiten geven de vergunningen af en handhaven de regels (EUR-Lex). De NAVO test slagveldnetwerken en stelt eisen aan interoperabiliteit, maar schrijft geen exportwetgeving. De EU financiert drones en dual-usetechnologie voor Oekraïne (Airforce Technology), terwijl de commandovoering op het slagveld nationaal of Oekraïens blijft. Het Franse IFRI waarschuwt intussen dat Europa nog altijd te weinig van deze technologie zelf kan bouwen en controleren (IFRI).

Daarmee blijft de verantwoordingsvraag open. Als een communicatiesysteem met civiele oorsprong onderdeel wordt van een militaire aanvalsketen, of als een drone een NAVO-grens overdrijft doordat de commandolink wegvalt, wie is dan verantwoordelijk? De telecomleverancier? De militaire gebruiker? De exporterende regering? Oekraïne test Europese civiele connectiviteit inmiddels als militaire infrastructuur, sneller dan instellingen de lessen kunnen omzetten in regels. De technologie beweegt wel. Het bestuur eromheen nauwelijks.