Oliereserves in augustus op bij $123

Brentolie noteert op $ 107 per vat, maar Europese raffinaderijen zijn veel duurder uit. Oorlogsrisicoverzekeringen, omgeleide vaarroutes en nieuwe Iraanse doorgangsheffingen brengen de feitelijke aanvoerprijs op ongeveer $ 120 tot $ 123 per vat. De noodvoorraden die deze schok moeten opvangen, verdwijnen sneller dan het systeem aankan.

Het IEA, het Internationaal Energieagentschap dat oliecrises coördineert voor 32 lidstaten, startte op 11 maart zijn grootste vrijgave van reserves ooit: 400 miljoen vaten uit strategische voorraden. Na tien weken is daarvan al ongeveer 44 tot 45% verbruikt, met circa 2,5 miljoen vaten per dag (Fortune). In dit tempo is de hele toezegging vóór half augustus uitgeput. Van een einde aan de crisis rond de Straat van Hormuz is intussen geen sprake.

De blokkade als verborgen belasting

De blokkade werkt als een forse heffing op de olie die nog wel doorkomt.

Vóór de crisis kostte de oorlogsrisicoverzekering voor een supertanker, een VLCC met ongeveer 2 miljoen vaten aan boord, circa $ 25.000 per jaar. Nu kost één enkele passage $ 10 tot $ 14 miljoen (Lloyd's List). Ook de aansprakelijkheidsdekking via P&I-clubs, de onderlinge verzekeraars achter de commerciële scheepvaart, is gestegen: van $ 25.000 per jaar naar $ 30.000 per week (Lloyd's Market Association). Zonder geldige verzekering mag een schip niet legaal aanmeren, krijgt het geen financiering en kan het niet worden geladen.

De dagtarieven voor supertankers uit de Golf bereikten in maart een record van $ 423.736. De nieuwe Iraanse Persian Gulf Strait Authority, een formeel tolstelsel dat op 18 mei werd ingevoerd, rekent naar verluidt tot $ 2 miljoen per passage, betaald in Chinese yuan. Alleen de verzekering voegt al ongeveer $ 5 per vat toe. Met vrachtkosten en omvaarroutes erbij betalen raffinaderijen in Rotterdam of Triëst $ 15 tot $ 16 boven de Brentprijs voordat de verwerking überhaupt begint.

Twee vangnetten, allebei onder druk

Raffinaderijen draaien eerst op commerciële voorraden: de werkvoorraden die bedrijven aanhouden voor de dagelijkse operatie. Zodra die opraken, spreken regeringen hun strategische oliereserves aan, de noodvoorraden die precies voor dit soort crises zijn bedoeld. Beide vangnetten staan nu onder spanning.

IEA-topman Fatih Birol waarschuwde tijdens de G7 in Parijs dat sommige regio's nog maar "enkele weken" aan toegankelijke commerciële voorraden hebben (Tovima, CNBC). Alleen al in maart en april slonken de commerciële olievoorraden met 246 miljoen vaten (IEA).

Het EU-gemiddelde ligt officieel nog boven 90 dagen aan verbruik. Dat cijfer verhult forse verschillen. Roemenië heeft nog maar 30,2 dagen aan dieselreserves (Euronews). Boekarest riep een oliecrisis uit tot 30 juni, maximeerde brandstofmarges en beperkte de uitvoer van diesel, nadat de dieselprijs op jaarbasis met 32,68% was gestegen (Digi24). In de hele EU hebben 15 van de 27 lidstaten ten minste één brandstoftype op een kritiek niveau.

Duitsland haalde 19,5 miljoen vaten uit de nationale reserves, ongeveer een vijfde van de voorraad (finanzen.net). De pompprijs blijft boven € 2 per liter, ondanks een accijnsverlaging ter waarde van € 1,6 miljard (ADAC via presseportal.de). Duitsland kan zo'n subsidie betalen. Italië vroeg Brussel om de Europese begrotingsregels te versoepelen voor vergelijkbare energie-uitgaven, maar kreeg nul op het rekest.

Het kalenderprobleem

Het Europese reservesysteem is ontworpen voor verstoringen van dagen tot weken. De Hormuzcrisis duurt inmiddels 80 dagen. Vóór de crisis voeren dagelijks ongeveer 130 schepen door de zeestraat, goed voor 20 miljoen vaten olie, ofwel circa 20% van alle olie die over zee wordt vervoerd (UNCTAD). De afgelopen dagen waren het er soms nog maar twee.

JPMorgan waarschuwt dat commerciële olievoorraden in geïndustrialiseerde landen begin juni het niveau van "operationele stress" bereiken: het punt waarop pijpleidingen en raffinaderijen fysiek moeite krijgen om te blijven draaien. De timing is beroerd. De zomerse toerismepiek verhoogt de vraag naar kerosine, precies terwijl de reserves dunner worden. De resterende IEA-toezegging is rond september volledig op. Markten raken doorgaans ruim in paniek voordat een tank echt leeg is.