Microsoft-slurper belast Nederlands stroomnet

Eén datacenter van Microsoft op het Noord-Hollandse platteland verbruikte in 2025 ongeveer 1,17 TWh elektriciteit. Dat is grofweg 1% van alle stroom die in Nederland wordt gebruikt (Tweakers, CBS). Het cijfer kwam naar buiten door nieuwe EU-rapportageregels en geeft Europeanen voor het eerst een harde meterstand van de infrastructuur achter e-mail, cloudopslag en AI-diensten. De cloud lijkt gewichtloos. Het elektriciteitsnet merkt daar weinig van.

Een centrale die nooit uitgaat

Een terawattuur blijft een lastig begrip. Zo wordt het tastbaar: de Microsoft-locatie in Middenmeer vraagt voortdurend ongeveer 134 megawatt, dag en nacht, het hele jaar door. Dat is het profiel van een middelgrote industriële installatie die nooit wordt uitgezet. Met dezelfde hoeveelheid stroom zouden circa 390.000 Nederlandse huishoudens een jaar vooruit kunnen, al gebruiken woningen en datacenters elektriciteit uiteraard op heel verschillende manieren (Tweakers).

Datacenters zijn vooral afwijkend omdat hun vraag nauwelijks meebeweegt. Een autofabriek draait tijdens ploegendiensten en zakt 's nachts terug. Een datacenter draait vlak, elk uur van de dag (EIA). Netbeheerders ontwerpen hun systemen rond pieken en dalen. Een grote constante afname die nooit wegvalt, laat minder ruimte over voor alle andere gebruikers op hetzelfde net.

Boven op de rekenkracht slokt koeling een groot deel van de energierekening op. AI versterkt beide effecten. Het trainen van een groot model kan dagen of weken zware stroomvraag veroorzaken, terwijl miljoenen gebruikers die tegelijk vragen stellen extra pieken leggen boven op de toch al stevige basislast (ReGlobal).

Wat Europa nog steeds niet ziet

De Nederlandse openbaarmaking is er omdat de herziene Europese Energie-efficiëntierichtlijn datacenters met meer dan 500 kilowatt serververmogen verplicht om energie- en grondstoffengebruik te rapporteren (EUR-Lex). De eerste inventarisatie van de Europese Commissie omvatte 776 EU-locaties, samen goed voor 16,7 TWh verbruik (European Commission).

Juist de gaten in die inventarisatie zeggen veel. Van de ongeveer 160 Nederlandse datacenters leverden 104 gegevens aan; 27 lieten cruciale velden leeg. Google gaf het verbruik per Nederlandse locatie helemaal niet vrij en beriep zich op bedrijfsvertrouwelijkheid (Data Center Dynamics). De ontbrekende gegevens zitten vooral bij Amerikaanse aanbieders. Lobbywerk van de sector hielp bovendien om vertrouwelijkheidsbescherming voor milieu-indicatoren in het EU-kader te behouden (Data Center Dynamics). Het Microsoft-cijfer is zichtbaar omdat het een uitzondering is, niet omdat de transparantie al werkt.

Ierland laat zien waar dit heen kan gaan. Datacenters verbruikten daar in 2025 7.663 GWh, goed voor 23% van de gemeten elektriciteit, tegen 5% in 2015 (CSO). Op die schaal beslist een netbeheerder bij een nieuwe aanvraag niet meer of een website sneller laadt. Dan gaat schaarse aansluitcapaciteit naar servers, woningen, fabrieken of de elektrificatie van vervoer.

Ierland koos daarom voor voorwaarden. Nieuwe grote datacenters moeten binnen zes jaar minstens 80% van hun vraag dekken met nieuwe Ierse hernieuwbare opwek en daarnaast back-upvermogen leveren dat kan worden ingeschakeld wanneer dat nodig is, dus niet alleen afhankelijk is van het weer (CRU). Aanvragen in overbelaste gebieden rond Dublin worden ronduit geweigerd (Philip Lee). Een netaansluiting werd daarmee industriebeleid.

Twee manieren om plek op het net te verdienen

Duitsland schrijft datacenters inmiddels de energiewetgeving in. De Energieeffizienzgesetz legt efficiëntieplafonds, regels voor restwarmte en eisen aan duurzame stroominkoop op (EnEfG). Nieuwe locaties krijgen te maken met een PUE-doel van ongeveer 1,2. Voor elke eenheid stroom die servers gebruiken, gaat er dan nog circa een vijfde naar koeling, omzetting en andere overhead (Servola). Een locatie kiezen betekent daardoor niet alleen een stroomkabel vinden, maar ook iemand in de buurt die de restwarmte werkelijk kan gebruiken.

Denemarken probeert een andere ruil. Meta's datacenter in Odense levert tot 100.000 MWh per jaar aan stadsverwarming (ENGIE). Restwarmte werkt alleen als er dichtbij vraag is en leidingen liggen om die warmte te vervoeren. Het haalt de netbelasting dus niet weg. Wel krijgt de omgeving er iets tastbaars voor terug.

Europa is al afhankelijk van datacenters. De politieke strijd gaat over de voorwaarden van die afhankelijkheid. De Nederlandse openbaarmaking van Microsoft maakte van een abstract debat een rekensom die iedereen kan controleren: één locatie, één procent. Verborgen blijft intussen of de ruim 160 andere Nederlandse datacenters een vergelijkbaar gewicht hebben, hoe hun piekvraag en netcontracten eruitzien en of hun claims over groene stroom standhouden. De meter is nu zichtbaar. Europa moet nog bepalen wat datacenterstroom moet kosten, wat bedrijven moeten prijsgeven en wat zij daarvoor terugleveren.