Pentagon schrapt geheime NATO-versterkingen

Terwijl de aandacht uitgaat naar Trumps herschikking van Amerikaanse troepen in Europa, voltrekt de belangrijkere verschuiving zich achter gesloten deuren. Washington vermindert zijn toezeggingen aan het mobilisatiesysteem van de NAVO voor oorlogstijd. Geen enkel democratisch orgaan kan die ingreep toetsen.

Op 22 mei zei Alex Velez-Green, plaatsvervanger van Pentagon-beleidschef Elbridge Colby, tegen geallieerde defensiefunctionarissen in Brussel dat de VS hun bijdrage aan het NATO Force Model "aanzienlijk" zullen terugschroeven. Dat is het trapsgewijze NAVO-systeem waarmee in een crisis snel extra troepen worden vrijgemaakt (Military Times, Defense News). NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte bevestigde de mededeling, maar zei dat hij details "niet mocht vrijgeven" (Stars and Stripes).

Het Force Model, ingevoerd in 2022 en 2023, koppelt nationale eenheden vooraf aan NAVO-verdedigingsplannen in drie lagen: ongeveer 100.000 militairen binnen 10 dagen, 200.000 binnen 30 dagen en 500.000 binnen zes maanden. De Amerikaanse versterkingen in de derde laag, de formaties die bij een langdurige oorlog de Atlantische Oceaan zouden oversteken, vormen de dragende muur van dat systeem. Zonder die eenheden dreigen de verdedigingsplannen voor de oostflank te verworden tot "diplomatieke fictie" (CSIS).

Het gat in het toezicht

De Amerikaanse defensiebegrotingswet voor 2026 verbiedt het Pentagon om het aantal Amerikaanse militairen in Europa onder 76.000 te laten zakken zonder certificering door het Congres (Washington Examiner). Die ondergrens geldt voor troepen die fysiek in Europa zijn gestationeerd. De Force Model-toezeggingen, dus de eenheden die vanuit Amerikaans grondgebied in oorlogstijd zouden worden ingevlogen of verscheept, zijn geclassificeerd, kennen geen wettelijke bodem en vallen uitsluitend onder presidentieel gezag.

Daar zit de kern van het probleem. Toen Trump half mei een brigadedeployment van 4.000 militairen naar Polen schrapte, leidde dat tot woede in het Congres en ruime media-aandacht (Stars and Stripes). Roterende deployments, waarbij eenheden om de negen maanden worden afgelost, zijn met één telefoontje stop te zetten. Permanente stationering, met gezinnen, infrastructuur en bases, kost jaren om terug te draaien. Maar wanneer de regering toezeggingen voor versterkingen in de derde laag vermindert, gebeurt dat zonder openbaar dossier en zonder parlementaire rem.

Strijd om Amerikaanse aandacht

Europese regeringen reageren niet gezamenlijk, maar proberen afzonderlijk de gunst van Washington te winnen.

De Poolse onderminister van Defensie Paweł Zalewski bood het Pentagon tijdens een bezoek aan Washington op 20 en 21 mei "permanente stationering" aan. Polen zou voor Amerikaanse troepen "een kleine stad" bouwen en de kosten dragen (Polsat News). Het Pentagon beloofde "in de komende weken" met een voorstel te komen, maar stemde nergens concreet mee in (gov.pl).

Duitsland verliest een Stryker-brigade, een middelzware gemechaniseerde gevechtseenheid, uit Beieren. Bondskanselier Merz probeert de terugtrekking inmiddels als kans te framen en versnelt Duitse raketprogramma's. Volgens hem komt het uitblijven van de lang beloofde Amerikaanse Tomahawk-kruisraketten voor landaanvallen in Duitsland, bedoeld als antwoord op Russische middellangeafstandswapens, door productieknelpunten in de VS en niet door politieke straf (Tagesspiegel, Spiegel).

Roemenië kreeg lof van minister Rubio omdat het extra Amerikaanse troepen onderbracht voor operaties rond Iran, maar ontving geen toezegging voor permanente aanwezigheid. Een presidentieel adviseur erkende dat het land voor Washington "relevant" is, maar niet "vitaal" (HotNews). De Estse minister van Defensie bevestigde dat Amerikaanse troepen blijven, maar waarschuwde dat "politieke beslissingen in de VS nu het militaire niveau bereiken" (ERR).

Frankrijk staat er anders in. Parijs bouwde al vóór de Amerikaanse afbouw aan alternatieven: een kader om acht Europese partners te betrekken bij planning en consultatie rond de Franse nucleaire afschrikking, plus een poging om meer Europese officieren op hoge NAVO-commandoposten te krijgen (Le Monde, IFRI). Franse autonomie was overigens bedoeld als aanvulling op Amerikaanse aanwezigheid, niet als vervanging ervan.

Op de NAVO-top van 7 en 8 juli in Ankara staat het bondgenootschap voor een keuze: de verdedigingsplannen hertekenen met minder Amerikaanse inbreng, of de bezuinigingen openlijk betwisten. Rutte heeft de agenda samengevat als het beëindigen van een "ongezonde overmatige afhankelijkheid van één bondgenoot". Daarmee accepteert hij de Amerikaanse premisse, zonder de gevolgen hardop te benoemen. De NAVO-plannen gingen immers uit van volledige Amerikaanse deelname in oorlogstijd. Washington trekt die aanname terug via precies het kanaal waar geen parlement over stemt, terwijl Europese hoofdsteden ieder voor zich bilaterale deals najagen. Of een regering de geclassificeerde rekensom vóór Ankara naar buiten dwingt, is de vraag waarop nog niemand antwoord heeft.