Pentagon haalt 5.000 militairen weg uit Duitsland

De hoogste NAVO-commandant in Europa, generaal Alexus Grynkewich, zei op 19 mei tijdens een persconferentie in Brussel dat hij "zeer comfortabel" is met het terugtrekken van 5.000 Amerikaanse militairen uit Duitsland en het schrappen van een brigaderotatie naar Polen. Enkele uren later zei EU-buitenlandchef Kaja Kallas tegen het Europees Parlement dat de terugtrekking "te verwachten was" en dat de NAVO-afschrikking "intact" blijft. Twee uitspraken op één dag maakten van een Amerikaanse terugtrekking die Europese hoofdsteden verontrustte de nieuwe basislijn voor de veiligheidsplanning van het continent.

Terugtrekking als doctrine

Grynkewich presenteerde de stap als strategische volwassenwording. "Naarmate bondgenoten hun capaciteiten opbouwen, kunnen de Verenigde Staten capaciteit terughalen en inzetten voor andere mondiale prioriteiten", zei hij. Hij noemde dat proces "NAVO 3.0". Volgens hem moeten in de komende jaren "zeker meer verplaatsingen worden verwacht". Daarmee wordt een voortgaande Amerikaanse terugtrekking onderdeel van de officiële militaire planning van de NAVO, niet slechts een beleidskeuze van één regering in Washington.

Vicepresident Vance koos dezelfde dag voor een zachtere formulering. De inzet in Polen was volgens hem "uitgesteld, niet geannuleerd", al erkende hij dat Washington "nog geen definitieve beslissing" had genomen over de bestemming van die troepen. De militaire lijn gaat uit van langdurige terugtrekking. De politieke lijn houdt de deur op een kier. Die twee posities passen ongemakkelijk bij elkaar.

Drie strategieën, geen gezamenlijk plan

De Europese reactie valt uiteen in drie sporen die niet dezelfde kant op wijzen.

Oost-Europese landen concurreren om een kleiner Amerikaans voetafdruk. Polen, Roemenië en de Baltische staten proberen Washington ertoe te bewegen vertrekkende troepen naar het oosten te verplaatsen in plaats van naar huis te halen. Zij bieden betere vestigingsvoorwaarden en politieke aansluiting. In Warschau is de terugtrekking inmiddels binnenlandse munitie geworden. PiS-oppositieleider Kaczyński beschuldigt premier Tusk ervan de "relatie met de VS in twee jaar te hebben vernietigd"; Tusk stelt dat de oppositie Polen de schuld geeft van besluiten die Washington zelf neemt.

Frankrijk bouwt een parallelle veiligheidsarchitectuur rond zijn kernarsenaal. De Franse Assemblée nationale keurde op 19 mei € 36 miljard aan extra militaire uitgaven goed. Macrons doctrine van "geavanceerde afschrikking" laat acht partnerlanden deelnemen aan Franse nucleaire planningsoefeningen, zonder dat Parijs de lanceerbevoegdheid deelt. Frankrijk gokt erop dat het Amerikaanse vertrek zijn nucleaire paraplu tot het enige geloofwaardige Europese alternatief maakt.

Duitsland pompt geld in conventionele strijdkrachten. Bondskanselier Merz wil dat de Bundeswehr "conventioneel het sterkste leger van Europa" wordt, gesteund door een forse verhoging van het defensiebudget. Die ambitie botst wel met de personeelsrealiteit. Duitsland heeft tienduizenden extra militairen nodig, terwijl het leger nu juist krimpt. De Bundeswehr Association noemt de doelstelling "een roekeloze gok op de toekomst".

SAFE moest dit bij elkaar brengen

Het SAFE-defensieleningeninstrument van de EU, waarbij de Europese Commissie op de kapitaalmarkt leent en dat geld tegen gunstige voorwaarden doorleent aan lidstaten, was bedoeld om dit moment om te zetten in gezamenlijke inkoop. Polen tekende als eerste en claimde € 43,7 miljard, grotendeels bestemd voor Poolse bedrijven. Kroatië, Tsjechië en Roemenië volgden.

Het instrument staat nu al onder spanning. Italië heeft zijn toewijzing nog niet geactiveerd; premier Meloni houdt deelname tegen zolang Brussel geen begrotingsruimte geeft voor energie-uitgaven. De Europese herkomstvereisten bij SAFE-aankopen frustreren Oost-Europese hoofdsteden, omdat hun militaire modernisering draait op Amerikaanse F-35’s en Abrams-tanks. Kallas waarschuwde op 17 mei tijdens een veiligheidsconferentie precies voor die versnippering: "Ik maak me grote zorgen, omdat ik soms zie dat landen ook die weg inslaan", die van bilaterale deals boven gezamenlijke afspraken.

Frankrijk bouwt een nucleaire pijler, Duitsland een conventionele, en geen van beide heeft ingestemd met gezamenlijk commando. Oost-Europese landen dingen naar Amerikaanse aanwezigheid, terwijl zij Europese middelen gebruiken die juist de afhankelijkheid van de VS moeten verkleinen. Grynkewich heeft Europa een tijdpad gegeven van enkele jaren. Nog niemand heeft uitgelegd wie beslist, wie commandeert en wie betaalt wanneer de laatste Amerikaanse brigade naar huis gaat.