Pentagon trekt alle onderzeeërs terug uit NATO

De Verenigde Staten hebben NAVO-bondgenoten laten weten dat zij helemaal geen onderzeeërs meer voor de alliantie zullen reserveren. Ook verminderen zij hun toezegging voor jachtvliegtuigen met een derde en halveren zij de pool van strategische bommenwerpers. Pentagongezant Alexander Velez-Green presenteerde de cijfers vorige week tijdens een besloten briefing op het NAVO-hoofdkwartier (Defense News, El País). Washington wil begin juni Europese plannen zien om de gaten op te vullen.

De maas waar het Congres niet bij kan

De ingreep loopt via het NATO Force Model (NFM), een geclassificeerd register waarin lidstaten vooraf militaire middelen toewijzen aan drie niveaus van crisisparaatheid. De VS halen dus geen troepen uit Europa weg. Washington trekt de formele belofte in dat in oorlogstijd versterkingen zouden komen (Stars and Stripes).

Het Congres kan een vertrek uit het NAVO-verdrag blokkeren. Ook kan het wettelijke ondergrenzen vastleggen voor het aantal Amerikaanse militairen in Europa. Maar NFM-toezeggingen vallen onder geclassificeerde uitvoerende bevoegdheid, zonder wet die ze regelt (Military Times). Het Pentagon kan daarmee de crisisarchitectuur van de NAVO uithollen zonder één stemming op Capitol Hill.

Elbridge Colby, de onderminister van Defensie voor beleid die de koerswijziging aanjaagt, zegt het zonder omwegen: Europese bondgenoten zijn "substantially more powerful than Russia and should take primary responsibility for their own conventional defense" (war.gov). De prioriteit ligt bij het vrijmaken van Amerikaanse middelen voor een mogelijk conflict met China.

Wat geld niet snel genoeg koopt

Volgens het International Institute for Strategic Studies zou het vervangen van Amerikaanse conventionele capaciteiten binnen de NAVO ongeveer $ 1 biljoen over 25 jaar kosten (The National News). Het Kiel Institute komt voor de korte termijn uit op € 50 miljard per jaar aan extra gecoördineerde uitgaven (Meta-Defense). Alleen zitten de moeilijkste tekorten niet in de begroting, maar in natuurkunde en tijd.

Alleen de VS gebruiken de EA-18G Growler, het toestel dat vijandelijke radar stoort zodat aanvalsvliegtuigen in betwist luchtruim kunnen overleven. Europa heeft niets vergelijkbaars. Zonder Growlers vliegen Europese toestellen tegen Russische S-400- en S-500-luchtverdediging aan, terwijl zij de radarnetwerken die hen volgen niet kunnen onderdrukken (RUSI).

Bij nucleair aangedreven aanvalsonderzeeërs speelt hetzelfde probleem. Amerikaanse onderzeeërs van de Virginia-klasse hebben in feite onbeperkt onderwateruithoudingsvermogen en kunnen heimelijk kruisraketten afvuren op doelen verder dan 1.500 km. Europese dieselelektrische onderzeeërs moeten elke 24-72 uur boven water komen. Alleen Frankrijk en het VK beschikken over nucleaire aanvalsonderzeeërs, maar de Britse inzetbaarheid is beroerd: in maart 2026 was slechts één van de vijf Astute-klasseboten operationeel uitgezonden (19FortyFive).

Hetzelfde gat is zichtbaar bij bijtanken in de lucht. De VS vliegen met meer dan 400 tankervliegtuigen. Alle Europese NAVO-landen samen hebben er ongeveer 50 tot 60 (Defense News).

Dertien Europese landen kochten F-35's mede als verzekering dat Washington betrokken zou blijven. Maar de F-35 is ontworpen om te vliegen binnen een Amerikaans gevechtsmanagementnetwerk van AWACS-toestellen, Growlers en tankers. Haal dat ecosysteem weg en Europese F-35's blijven toestellen van de vijfde generatie, maar dan zonder de ondersteuning die daarbij hoort (RUSI).

De industriële muur

De Europese productie van gevechtsvliegtuigen piekt rond 2030 op ongeveer 72 toestellen per jaar, verdeeld over de lijnen voor Eurofighter, Rafale en Gripen. Volgens het IISS heeft Europa 400 extra tactische gevechtsvliegtuigen nodig. Dat is meer dan vijf jaar productie op maximale capaciteit, zonder export. Het Franse parlement keurde tot 2030 € 36 miljard aan extra militaire uitgaven goed (Le Monde), maar de Rafale-lijn zit vol met exportorders en Franse nucleaire onderzeeërs zijn soevereine middelen, dus niet beschikbaar voor NAVO-pooling (IFRI).

De landen die het dichtst bij Rusland liggen, voelen de druk als eerste. Polen besteedt 4,81% van het bbp aan defensie, het hoogste percentage binnen de NAVO, maar heeft geen onderzeeërs en de Poolse F-35's bereiken pas in 2030 volledige capaciteit (Bankier.pl). De Finse minister van Defensie Antti Häkkänen noemde de situatie "a serious moment for Europe" (IS.fi).

NAVO-secretaris-generaal Mark Rutte presenteerde de verschuiving als verwacht: "Everybody knew this was happening" (NATO). Noorwegen hield de voet op de rem en vroeg om een overgang "in a structured manner" (Le Monde). Op de NAVO-top in Ankara van 7 en 8 juli moet het nieuwe lastenverdelingsplan formeel worden vastgelegd. De kwetsbare periode loopt van nu tot zeker 2030. Geen politieke toezegging versnelt immers een onderzeeër die tien jaar nodig heeft om te bouwen.