Pistorius schrapt Nederlandse fregattedeal van €5 miljard

Zes fregatten besteld. Miljarden uitgegeven. De levering jaren vertraagd. Nu wil de Duitse minister van Defensie het programma stopzetten en opnieuw beginnen bij een Duitse werf.

De F126, het grootste Duitse marineproject sinds de Koude Oorlog, stevent af op annulering. Minister van Defensie Boris Pistorius wil zes grote F126-fregatten vervangen door acht kleinere MEKO A-200-schepen van het Duitse TKMS (Reuters, Handelsblatt). Een formele opzegging of nieuw contract is er nog niet. Maar de berichtgeving wijst inmiddels duidelijk genoeg in één richting.

Hoe het vertrouwen wegviel

Het project begon in 2020 onder een andere naam, MKS 180: vier fregatten voor ongeveer € 5,27 miljard, met de Nederlandse scheepsbouwer Damen Naval als hoofdaannemer. Later groeide de order naar zes schepen. De eerste levering werd rond 2028 verwacht.

Daarna liep de planning vast. Volgens Spiegel zou levering niet vóór 2032 plaatsvinden. In Berlijn verdween het vertrouwen in de door Nederland geleide constructie. Eind vorig jaar haalde het ministerie Damen weg als hoofdaannemer, al is onduidelijk welke rol het bedrijf nog overhoudt. De aan Rheinmetall gelieerde NVL Group onderzocht vervolgens of het programma nog te redden viel. De MEKO-route suggereert dat ook die poging niet genoeg heeft opgeleverd.

Vier van de schepen waren gekoppeld aan NAVO-verplichtingen. Door de vertraging ontstaat dus ook een gat in de geallieerde maritieme planning (Reuters).

Meer rompen, kleinere schepen

De MEKO A-200 is het bestaande fregatontwerp van TKMS. Kleiner, goedkoper en sneller te bouwen. Acht van zulke schepen geven Duitsland meer inzetbare rompen voor patrouille, escorte en toezicht. Voor NAVO-operaties in de Oostzee is precies die voortdurende aanwezigheid nodig: tijdens BALTOPS 2026, de jaarlijkse NAVO-oefening in de regio, trainde het bondgenootschap deze maand onderzeebootbestrijding en mijnenbestrijding (Stars and Stripes).

Maar zes grotere fregatten inruilen voor acht kleinere verandert wel wat de marine daadwerkelijk kan. Of die ruil verstandig is, valt nu niet te beoordelen. Een vergelijkend overzicht van sensoren, wapens, uithoudingsvermogen of leveringsdata is niet gepubliceerd.

Wie betaalt, wie beslist

Volgens de berichtgeving is al meer dan € 2 miljard uitgegeven aan de F126 (Spiegel). De Bondsdag, het Duitse parlement, keurde bovendien meer dan € 250 miljoen aan voorbereidende MEKO-financiering goed (Handelsblatt). Dat wijst erop dat Berlijn al een uitweg aan het bouwen was voordat het verhaal naar buiten kwam. Zowel formele annulering als een nieuw contract vereist goedkeuring van de Bondsdag. Wie de verzonken kosten draagt, en of Damen de beëindiging juridisch zal aanvechten, blijft open.

De industriële schade stopt niet bij de grens. Door Damen opzij te schuiven verliest een Nederlands bedrijf een Duits defensiecontract van formaat. Het Nederlandse beleidsplatform NL-PROV stelt dat een Duitse terugval op een nationale kampioen Europese maritieme toeleveringsketens onder druk zet (NL-PROV). Voor Polen ligt de zorg eenvoudiger: operationele betrouwbaarheid. Warschau en Berlijn sloten onlangs een bilateraal defensieakkoord over militaire mobiliteit en veiligheid in de Oostzee (PISM). Voor Warschau telt vooral dat Duitse schepen verschijnen wanneer ze nodig zijn, niet wie ze heeft gebouwd.

Contracten trekken terug naar huis

De problemen rond F126 volgen op het vastlopen van FCAS, het Frans-Duitse gevechtsvliegtuig van de zesde generatie. Dat programma viel uiteen over werkverdeling en de soevereiniteitskwesties die daaraan vastzaten (ICDS). Deze maand kondigde het Élysée een nieuw akkoord aan over KNDS, de Frans-Duitse joint venture voor landsystemen (Élysée). Parijs en Berlijn spreken dus nog steeds over samenwerking. De contracten bewegen ondertussen weer richting nationale industrie.

Het patroon is duidelijk: zodra leveringsdruk oploopt, zoeken Europese regeringen controle bij hun eigen defensiebedrijven. Samenwerkingsprogramma's houden stand wanneer de hoofdaannemer helder is, mijlpalen geloofwaardig zijn en de scope beperkt blijft. Grote projecten die technologische ambitie koppelen aan grensoverschrijdende werkverdeling breken zodra een veiligheidscrisis snelheid belangrijker maakt dan ontwerpzuiverheid.

Duitsland kan hiermee een praktische oplossing hebben gevonden voor een NAVO-capaciteitsgat. Maar die conclusie kan pas worden getrokken als Berlijn leveringsdata, kosten, capaciteiten en contractuele aansprakelijkheden van het MEKO-programma openbaar maakt. Tot die tijd heeft het één haperende aanbesteding vervangen door een belofte.