Duitsland beslist over overlevering Starlink-verdachten

De Duitse politie arresteerde op 12 oktober twee Turkse staatsburgers op basis van Poolse aanhoudingsbevelen. Ze worden verdacht van brandstichting bij een Starlink-grondstation in Wola Krobowska, in de Poolse regio Mazovië (Polish Interior Ministry). De arrestaties brengen het Poolse onderzoek verder. Uit de tot nu toe openbaar gemaakte informatie blijkt niet dat de Russische inlichtingendienst opdracht gaf voor de brand, zoals Poolse leiders beweren, of dat iemand daardoor zijn internetverbinding verloor.

Van brand tot aanhoudingsbevel

De brand brak op 23 september rond 21.00 uur uit in een kast met elektrische apparatuur op het terrein (PAP). Wola Krobowska is een grondstation: daar geven Starlink-satellieten internetverkeer door aan netwerken op de grond.

Op 25 september maakte het Openbaar Ministerie bekend dat de bevindingen op brandstichting wezen. Het opende een onderzoek naar sabotage, terrorisme en samenwerking met een buitenlandse inlichtingendienst (National Prosecutor's Office).

Daarna vroeg Polen om toepassing van het Europees aanhoudingsbevel. Daarmee kan een rechtbank in het ene EU-land een ander land vragen een verdachte aan te houden en over te leveren. De langdurige diplomatieke procedure van een traditionele uitlevering is daarvoor niet nodig. Premier Donald Tusk maakte de arrestaties bekend. De Poolse politiechef Marek Boroń bedankte de Duitse politie en de verbindingsofficieren van Europol, die nationale diensten helpen informatie over de grens uit te wisselen (InfoSecurity24).

De mannen zijn nog niet aangeklaagd. Poolse functionarissen zeggen dat dit gebeurt zodra Duitsland hen heeft overgeleverd (Polish Interior Ministry). Over de overlevering beslissen Duitse rechters, niet Warschau.

Wat Polen heeft aangetoond en wat het beweert

Aanklagers spreken van een "gerechtvaardigd vermoeden" dat Russische diensten opdracht gaven voor de aanval, met als doel het Starlink-verkeer in Polen en Midden- en Oost-Europa te verstoren (National Prosecutor's Office). Die formulering duidt op de juridische drempel om een onderzoek te openen. Een onderbouwde bewijsketen is daarmee niet openbaar gemaakt.

Minister van Binnenlandse Zaken Marcin Kierwiński ging verder. Hij zei geen twijfel te hebben over de Russische betrokkenheid (Polish Interior Ministry).

De tot dusver beschreven onderzoeksbevindingen gaan over de twee mannen zelf. Boroń zei dat onderzoekers hadden achterhaald hoe de brand was voorbereid en hoe de verdachten waren gevlucht. Ook hadden ze opnamen veiliggesteld van wat de mannen deden (InfoSecurity24). Zulke bewijzen kunnen de verdachten aan de brand koppelen. Voor zover bekend is er geen beeldmateriaal, bericht of betaling openbaar gemaakt dat hen verbindt met degene die hen mogelijk heeft aangestuurd.

Viel de verbinding daadwerkelijk uit?

Het Poolse ministerie van Digitale Zaken legde in 2022 uit dat Wola Krobowska gebruikers in Midden-Europa bediende. Satellieten boven Oekraïne konden het verkeer bovendien via het station leiden (Ministry of Digital Affairs). Het station is dus een aannemelijk doelwit voor iemand die de verbindingen van Oekraïne wil verstoren.

Minister van Digitale Zaken Krzysztof Gawkowski lichtte die redenering op 24 september toe. Volgens hem was het doel het verkeer stil te leggen, zodat instellingen, waaronder het Oekraïense leger, geen toegang meer zouden hebben. Daarna voegde hij eraan toe: "Vandaag werkt alles" (TVP Info). Hij beschreef wat de aanvallers wilden bereiken, niet een storing die daadwerkelijk was gemeten.

Sommige buitenlandse media maakten dat onderscheid minder scherp. Reuters vatte zijn woorden samen als "de verbinding feitelijk verbreken" (Reuters). In berichtgeving van het Tsjechische persbureau werd een daadwerkelijke onderbreking van de verbinding beschreven (Seznam Zprávy).

Exatel is het Poolse bedrijf dat het terrein onderverhuurt en dataverbindingen naar het station levert. Het zegt dat zijn eigen diensten geen hinder ondervonden (Exatel). Het bedrijf zegt ook dat het de apparatuur van het grondstation niet bezit of controleert en daarom niets kan zeggen over de Starlink-dienst zelf. Gegevens van de exploitant of over het dataverkeer zijn niet openbaar gemaakt.

De arrestaties zijn een concrete stap vooruit. Poolse aanhoudingsbevelen leidden tot de aanhouding van twee verdachten in Duitsland; nu ligt de volgende beslissing bij een Duitse rechtbank. Over de rest is het openbare dossier mager. De bewering dat Rusland opdracht gaf, steunt op uitspraken van ministers en op de drempel die geldt voor het openen van een onderzoek. Voor de bewering dat de dienst uitviel is niets gepubliceerd; de verantwoordelijke minister zei juist dat het netwerk bleef werken.