Polen kiest Saab A26-onderzeeërs

Polen tekent op 29 juni een contract voor drie Saab A26-onderzeeërs, diesel-elektrische boten die zijn gebouwd om ongezien te opereren in de ondiepe Oostzee (Defence24, Euronews). Daarmee komt een einde aan ongeveer dertig jaar mislukte aanschaftrajecten. De aankoop herstelt een militaire niche die Polen bijna kwijt was: opgeleide bemanningen, onderhoudskennis, en de mensen en onderdelen die nodig zijn om onderzeeërs inzetbaar te houden.

Wat Polen werkelijk koopt

De A26 is een onderzeeër van 66 meter met luchtonafhankelijke voortstuwing, een systeem waardoor een conventionele onderzeeër wekenlang onder water kan blijven zonder boven te komen om batterijen op te laden. De boot heeft torpedobuizen en een modulaire ruimte voor speciale eenheden of onbemande onderwatervoertuigen (Marine Poland). Het Zweedse Saab ontwierp de A26 precies voor de omgeving waarin Polen moet opereren: ondiepe zeeën, drukke scheepvaartroutes, veel kustgeluid en korte afstanden tussen NAVO- en Russische marinegebieden (Saab).

Het contract gaat verder dan drie rompen. Het omvat ook opleiding van bemanningen en investeringen in Poolse scheepswerven, zodat Warschau de onderzeeërs uiteindelijk zelf kan onderhouden en repareren. In oorlogstijd wil Polen immers niet afhankelijk zijn van Zweedse faciliteiten (Defence24).

Het meest urgente onderdeel is mogelijk de tijdelijke lease van een oudere Zweedse onderzeeër uit de Södermanland-klasse. Die moet Poolse onderzeebootbemanningen aan het werk houden zolang de A26's nog worden gebouwd. De Poolse onderzeedienst is teruggevallen tot één schip, de ORP Orzeł, die in 1985 in dienst kwam (Fakt). De eerste A26 wordt pas tussen 2030 en 2032 verwacht (Rzeczpospolita). Zonder tussenoplossing dreigt de marine haar laatste gekwalificeerde onderzeebootbemanningen kwijt te raken voordat er ook maar één nieuwe boot beschikbaar is.

Een NAVO-zee zonder voldoende NAVO-onderzeeërs

Sinds Finland en Zweden in 2023 en 2024 toetraden tot de NAVO, behoort elke kuststaat aan de Oostzee behalve Rusland tot het bondgenootschap (Puolustusvoimat). Dat heeft de strategische kaart veranderd, maar lidmaatschap alleen levert nog geen afschrikking op. De NAVO bouwt commandostructuren en planningskaders. Zij koopt, bemant en onderhoudt geen onderzeeërs namens afzonderlijke landen. Elk land moet zelf platforms en opgeleide mensen leveren.

Polen vult dus een nationale leemte in een Noordse en Baltische onderwateromgeving waar Zweden al decennia operationele ervaring heeft (Marine Poland). Een stille A26 kan een tegenstander dwingen rekening te houden met een onzichtbaar NAVO-platform bij zeestraten en havenaanlopen. Dat maakt vijandelijke planning lastiger (BAE Systems).

Industriële politiek speelde uiteraard mee. Duitstalige berichtgeving presenteerde de uitkomst als een nederlaag voor Thyssenkrupp Marine Systems, dat ook meedong (Euronews DE). Een publieke scorelijst die verklaart waarom Zweden won, is er niet. De meest aannemelijke verklaring is eenvoudiger: Saab bood wat Polen het hardst nodig had, namelijk een ontwerp voor de Oostzee, een tijdelijke boot om het verdwijnen van bemanningen te voorkomen en een route naar eigen reparatiecapaciteit (Rzeczpospolita).

De kabelvraag lossen onderzeeërs niet alleen op

De aankoop komt op een moment waarop onderzeese infrastructuur in de Oostzee vaker wordt geraakt door grijzezone-dreigingen: slepende ankers, vermoedelijke sabotage van datakabels, stroomverbindingen en pijpleidingen (FIIA). Regeringen kunnen onderzeeërs koppelen aan bescherming van infrastructuur, maar dat verband is indirect. A26's voegen heimelijke observatie en onzekerheid voor een tegenstander toe. Echte kabelbescherming vraagt om permanente sensoren, kustwachten, drones, attributiemiddelen en reparatieschepen (War on the Rocks). Finland testte al een concrete methode: gedistribueerde akoestische detectie op bestaande kabels, waarmee ankerdreigingen kunnen worden opgemerkt voordat schade ontstaat (Elisa).

Ook de EU bouwt een eigen laag. Op 23 juni financierde de Europese Commissie de eerste twee Regional Cable Hubs, waaronder € 2,5 miljoen voor een Baltische hub en een aparte oproep van € 40 miljoen voor snelle reparatiecapaciteit voor onderzeese kabels (European Commission, 2EU Brussels). Finland coördineert de Baltische hub samen met Denemarken, Duitsland, Estland, Letland en Zweden. Polen doet niet mee. Warschau koopt onderzeese militaire capaciteit via een bilateraal Zweeds spoor, terwijl de eerste EU-coördinatie rond kabelveiligheid via een andere groep loopt.

De ondertekening sluit een aanschafgat van drie decennia. De moeilijkere vraag is of Polen zijn drie boten tijdig inbedt in het bredere netwerk van sensoren, patrouilles, reparatieteams en NAVO-commandostructuren voordat het volgende kabelincident dat antwoord afdwingt.